Τα ματσακάνια της Κιμώλου...

<< Μια φορά κι έναν καιρό, μικρό παιδί ο Μανώλης έπαιρνε το μονοπάτι από το ''Μπρόβαρμα'' και τραβούσε γραμμή για το απάνεμο λιμάνι του Αγίου- Μηνά. Εκεί βρίσκανε ασφάλεια τα ιστιοφόρα κι από κει ή από το Κλίμα φόρτωναν τους πωρόλιθους( πώρια) για τον Πειραιά, που θα κτίζαν τα πρώτα σπίτια.

Η μεταφορά από τα νταμάρια γινόταν πάντα με γαϊδουράκια ή με καρότσια στις παραλίες και απ' εκεί με βάρκες στα καΐκια. Το πέταγμα του πωριού από την βάρκα στο καΐκι ήταν αυτόματη κίνηση από χέρι σε χέρι. Μια στιγμή ρυθμικής πορείας και άσκησης.

Τ' όνειρο του μικρού παιδιού ήταν να γίνει καραβοκύρης. Βοηθούσε όμως να δώσουν χέρι- χέρι και τα πώρια μες το καΐκι. Το καλοκαίρι ξεκινούσε πάντα πρωί- πρωί. Πριν φωτίσουν κάποιες λιγοστές ακτίνες τ' απόκρυφο λιμανάκι. Στο κατηφόρι του λιθόστρωτου συναντούσε αρκετούς ξωμάχους από την Κίμωλο. Με κοπίδι και σφυρί στο χέρι. Στρατοκόποι μέσα στο ξημέρωμα. Σκαρφαλώνανε στις κοντινές ριζοπλαγιές και πιάνανε αμέσως δουλειά στα νταμάρια. Η διανομή των μαστόρων γινόταν κατά μήκος όλης σχεδόν της διαδρομής από το Κλίμα μέχρι τον Αη- Μηνά. Μα οι πιο ειδικευμένοι περνούσαν απέναντι. Πάνω απ΄το βαθύ αυλάκι της θάλασσας. Θέση προνομιακή αλλά ριψοκίνδυνη. Αν γλιστρούσες από κει ψηλά, φουντάριζες αμέσως στη θάλασσα.

Γι' αυτό οι εργάτες ταμπουρωνότανε προστατευτικά πίσω από τα στιβαγμένα ματσακάνια (Πελεκούδια) των άχρηστων ψιλοκομένων πωρόλιθων. Προφυλαγμένοι κι αθέατοι. Με το κοπίδι και σφυρί στο χέρι. Χτυποκόπι και καλούπιασμα σε ορθογώνια σχήματα. Έτσι όμως όπου και αν περνούσες, άκουες ένα ρυθμικό χτύπημα σαν μοναστηριανέκο σήμαντρο, που καλούσε τους καλόγερους σε προσευχή και παράκληση.

Μόνο που εδώ, οι Κιμώλιοι ειδικευμένοι μαστόροι, μετέτρεπαν τους πωρόλιθους σε πώρια.

Κατάλληλα για κτίσιμο και ανοικοδόμηση. Καθημερινή προσευχή για τον ''άρτον ημών τον επιούσιον''. Αγώνας και αγωνία για τους ανθρώπους που απογύμνωναν τα νταμάρια, μα δεν είχαν τα μέσα να ενταφιάσουν τα γυμνά πέτρινα οστά, τα γκριζοπράσινα ματσακάνια. Κι ήταν αυτό το βουητό και το σφυροχτύπημα μαζί με τα φουρνέλα του νταμαριού όπλο και φοβέρα στην απομόνωση. Νόμιζες πολλές φορές πως περικύκλωναν το στενό λιμάνι, πεταλωμένα αλόγατα από τη στεριά και αποβατικά σκάφη με περίεργα πληρώματα απ' τη θάλασσα. Φάνταζαν τότε στο μυαλό του μικρού Μανώλη, σαν μια τρομακτική μάχη που αντί να πέφτουν κορμιά ορθώνονταν διπλά τείχη από τα πώρια που στοίβαζαν.

Χρόνια και χρόνια τούτες οι γενιές των Κιμωλιατών πότιζαν με τον ιδρώτα του κορμιού, τα άγονα και πετρωμένα χώματα των ανεμόδαρτων υψωμάτων. Και το σφυρί με το κοπίδι χωρίς διακοπές και σταματημό. Ούτε και τις ώρες που πέφτανε σε νάρκη οι Νεράιδες του βουνού και της θάλασσας.

Ένα από τα πολλά εγγόνια του παππού Μανώλη επέστρεφε κάθε απογευματινό με αυτοκίνητο από τον μετασχηματισμένο τουριστικό ναύσταθμο του Αγίου- Μηνά. Η ταχύτητα του τροχοφόρου δεν άφηνε περιθώρια να ερευνήσεις, ν' απολαύσεις, να μελετήσεις και να χαρείς το φυσικό περιχαράκωμα της διαδρομής.

Όσο για τα περιμανδρωμένα σε μεγαλόσχημους χτιστούς όγκους πέτρινα πελεκούδια (ματσακάνια) κανείς δεν τους έδινε σημασία. Περασμένα και λησμονημένα, χωρίς καμία ανάμνηση. Δίχως την οφειλόμενη αναγνώριση στο μόχθο, στην υπομονή και στη μαστοριά των ανθρώπων μιας άλλης εποχής!

Το εντυπωσιακό είναι, πως κανείς δεν επεχείρησε από τότε να μεταβάλει και να αλλοιώσει αυτή την πρωτόγνωρη εικόνα του γυμνού τοπίου. Κάτι που δεν το συναντάμε τόσο εύκολα στους ζωγραφικούς πίνακες των νησιών μας.

Απορώ πως δεν το εκμεταλλεύτηκαν οι ζωγράφοι, πως δεν το σχολίασαν οι περιηγητές, πως δε σκέφτηκαν οι γιαγιάδες να διηγούνται στα παραμύθια, πως με τούτο το ψιλοκομένο υλικό απομόνωναν κάποτε τις στέγες των αγροτικών και εξοχικών σπιτιών, απ' τη ζέστη!

Σημάδια πειστικά μιας πολύχρονης απασχόλησης, μέχρι την περίοδο του 1950 για να παραμείνει, να ριζώσει και εξασφαλιστεί ο ταλαίπωρος νησιώτης στον τόπο του και να προστατέψει το σπιτικό του , με σποδομούς.

Ευκαιρία λοιπόν να τιμήσουμε τους μαστόρους έστω και αργά- και να επεξηγήσουμε πώς στριμώχτηκαν οι μικροσκοπικές πετρούλες σ' αυτούς τους χώρους.

Σήμερα μάλιστα, που θα τις αντικρύζει κανείς εύκολα μέσα σε λίγη ώρα με τ' αυτοκίνητο, ασφαλώς θ' αποτελούν μια δεύτερη εντυπωσιακή εικόνα, μετά τ' Ασπρόγκρεμνα!

Στον μελλοντικό καλοπροαίρετο επισκέπτη της Κιμώλου, μαζί με τις σπηλιές, τα βράχια και τις γεωλογικές φιγούρες των παραλιών, θα τον ενδιαφέρουν οπωσδήποτε και αυτά.

Έτσι ίσως χρειαστεί να αναρτήσουμε μια- δυο ανάλογες απαξηγηματικές πινακίδες. 'Ενα μήνυμα ακόμη από την ιστορία του τόπου μας!

Ελπίζουμε να υπάρξει και χορηγός!!!>>

Πηγή: ''Κιμωλιακών Παροιμιών το Ανάγνωσμα'' του Αντωνίου Γ. Τρούλλου.

Το σπήλαιον του Παληόκαστρου (Κακός Ποταμός)

<< Επί της βραχώδους ακτής του Παληοκάστρου και εντός της θαλάσσης εις όρμον καλούμενον κακός Ποταμός, ευρίσκεται σπήλαιον λαξευμένον εντός του σκληρού βράχου (καλούμενο και ως Πελεκητή)

Είναι άγνωστον πότε το εν λόγω σπήλαιον κατεσκευάσθη και προς τινα σκοπόν εγένετο, πλην η κατασκευή του παρουσιάζει συμμετρίαν χαρακτηριστικήν.

Είναι άριστα διατηρημένον παρά τους αιώνας οίτινες έκτοτε έχουσι παρέλθει και τα πλήγματα άτινα επί αιώνας δέχεται εκ των κυμάτων της θαλάσσης.

Το σπήλαιον τούτο φράσσεται εις το βάθος με τον βράχον, αλλ' ως φαίνεται, επικοινωνεί εκεί με έτερον εσωτερικόν σπήλαιον διά μικράς θυρίδος, ήτις παρατηρείται χαμηλά εντός της θαλάσσης εις το βάθος του σπηλαίου.

Το σχήμα της μικράς θυρίδος της παρατηρουμένης εις το βάθος του σπηλαίου και εντός της θαλάσσης είναι τριγωνικόν ευρίσκεται δε υπό το ύδωρ. Το σπήλαιον έχει σχήμα παραλληλεπίπεδον, αι δε διαστάσεις του είναι οι ακόλουθοι: μήκος 13 μέτρων περίπου, πλάτος 2μ. 40εκ., ύψος εις το μέσον του σπηλαίου 3μ. 40εκ. περίπου, ου πλέον του ημίσεως εύρηται υπό το ύδωρ.

Παρατηρεί τις ότι το τμήμα των τοίχων του σπηλαίου όπερ εύρηται νυν υπό το ύδωρ, έχει κοπή διά τρόπου λίαν συμμετρικού καίτοι ο βράχος έχει σκληρότητα γρανίτου.

Το φαινόμενον τούτο του εν λόγω σπηλαίου, του οποίου πλέον του ημίσεως εύρηται υπό το ύδωρ της θαλάσσης, αποδεικνύει, ως ελέχθη ανωτέρω, ότι το έδαφος της νήσου Κιμώλου υπέστη εις εποχήν λίαν απομεμακρυσμένην της σημερινής, καθίζησιν οφειλομένην είτε εις σεισμικήν δόνησιν είτε εις έκρηξιν ηφαιστείου.

Το αυτό φαινόμενον παρατηρείται επίσης εις την θέσιν Ελληνικά, ένθα μέρος της αρχαίας πόλεως της Κιμώλου, λόγω καθιζήσεως του εδάφους, εξηφανίσθη υπό την θάλασσαν, ως ελέχθη ήδη ανωτέρω εις το κεφάλαιον περί της νεκροπόλεως των Ελληνικών.

Το σπήλαιον επικοινωνεί με την θάλασσα και η επίσκεψίς του γίνεται διά θαλάσσης και μέσον λέμβου, ήτις εισέρχεται ελευθέρως εντός του σπηλαίου. Πλησίον του εσωτάτου βάθους του σπηλαίου ευρίσκεται επί της οροφής κατασκευασμένον ένα πέτρινον τόξον εν σχήματι καμάρας, καλώς διατηρούμενον ως σήμερον.

Επί των τοιχωμάτων του σπηλαίου έχουσι λαξευθή επτά ανασκαφαί εγκαθήσες εντός του βράχου εκ των οποίων αι τρεις ευρίσκονται επί της αριστεράς πλευράς, αι δε τέσσαρες επί της δεξιάς. Μία εκ των ανασκαφών επί της αριστεράς πλευράς λαξευμένης επί του σκληρού βράχου έχει σχήμα κανονικωτάτου τετραγώνου του οποίου αι διαστάσεις είναι αι ακόλουθοι, μήκος 3μ. 40εκ., ύψος 1μ. 10εκ. και βάθος εντός του τοίχου 0μ. 40εκ. Η τελευταία αύτη ανασκαφή ευρίσκεται άνωθεν της επιφανείας της θαλάσσης, ενώ αι έτεραι εξ έχουσι λαξευθή εντός του βράχου και εις το ύψος της θαλάσσης. Δεν ηδυνήθην να αποκαλύψω την σκληρότητα των εν λόγω ανασκαφών.

Είμαι της γνώμης ότι το σπήλαιον τούτο ως και εκείνο της Βρωμολίμνης περί ου κατωτέρω εχρησιμοποιείτο εν τη αρχαία εποχή ή προς κατοικίαν κατοίκων τινών του Παληοκάστρου οίτινες έξων νομαδικόν βίον ή ως τάφος οικογενειακός εντός του οποίου εθάπτοντο τα μέλη μιας και της αυτής οικογενείας.>>

Πηγή: <<Περί του προϊστορικού πολιτισμού των Κυκλάδων νήσων η νήσος Κίμωλος, Παρά Χαριδήμου Γ. Μουστάκα, Δικηγόρου>>

Υ.Γ. : Επειδή δυστυχώς δεν έχουμε στο αρχείο μας κάποια φωτογραφία του εν λόγω σπηλαίου η έγχρωμη φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα www.panoramio.com  και η ασπρόμαυρη από το βιβλίου του Χαρίδημου Γ. Μουστάκα.

Η σπηλιά της Κονσολίνας...

Το σπήλαιον τούτο σχηματίζει δωμάτιον ου αι διαστάσεις είναι αι ακόλουθοι: μήκος 4 μ. 15 εκ., πλάτος 2 μ. 65 εκ. και ύψος 2 μ. 20 εκ.

Το σπήλαιον τούτο, ως είναι κατασκευασμένον δίδει την εντύπωσιν ότι εχρησιμοποιείτο προς αποθήκευσιν ύδατος ο εχρησιμοποίουν οι κάτοικοι του εν λόγω χωρίου ( Παληόκαστρο) διά τας ανάγκας των. 

Παρατήρει τις επίσης ότι οι βράχοι οίτινες περιβάλλουσι το σπήλαιον τούτο έχουσι κανονικώς κοπή τούτο δίδει την εντύπωσιν ότι οι κάτοικοι της νήσου της εποχής ταύτης έκαμνον χρήσιν εργαλείων προς κοπήν των σκληρών βράχων αγνώστων σήμερον.

Πηγή: << Περί του προϊστορικού πολιτισμού των Κυκλάδων νήσων η νήσος Κίμωλος παρά Χαρίδημου Γ. Μουστάκα Δικηγόρου>>.

Δυστυχώς μας είναι άγνωστο πώς ονομαζόταν το σπήλαιο στην αρχαιότητα, αλλά σύμφωνα με πηγές, η συγκεκριμένη σπηλιά πήρε το όνομά της γύρω στον Μεσαίωνα, όταν σε μία πειρατική επιδρομή που έγινε στο νησί, η γυναίκα του Γάλλου Κόνσολα ( πρόξενου) βρήκε καταφύγιο στο εν λόγω σπήλαιο. Από τότε λοιπόν, ονομάστηκε σπηλιά της Κονσολίνας.

Δεν γνωρίζουμε την κατάληξη αυτής της γυναίκας. Σύμφωνα όμως με θρύλους του τόπου μας, υπάρχουν διάφορες παραλλαγές, κάποιες είναι ευχάριστες, κάποιες δυσάρεστες και κάποιες αναφέρουν την ύπαρξη ερωτικής ιστορίας. Θεωρούμε καλύτερο το τέλος της προαναφερθείσας ιστορίας να το αφήσουμε στην σφαίρα της φαντασίας σας!

Υ. Γ.: Μέρα με τη μέρα όλοι αυτοί οι θησαυροί του Παλιόκαστρου χάνονται μέσα στη βλάστηση του βουνού. Μήπως ήρθε η ώρα οι αρμόδιες αρχές του νησιού να λάβουν θέση, ώστε  και οι επόμενες γενιές να μπορούν να θαυμάζουν αυτά που μας άφησαν παρακαταθήκη οι πρόγονοί μας; 

Τα μυστικά της περιοχής δεν τελειώνουν εδώ. Υπομονή μέχρι την επόμενή μας ανάρτηση... Να είστε όλοι καλά!

Παληόκαστρο (Αρχαίον Φρούριον)

Στο όρος Παληόκαστρο είχαμε αναφερθεί και σε μία προηγούμενη ανάρτησή μας ( Νοέμβριος 2013) στην οποία παραθέτουμε στοιχεία και φωτογραφικό υλικό από ένα Γερμανικό καταφύγιο που υπάρχει στο μυστηριώδες αυτό βουνό.

Στην συγκεκριμένη ανάρτηση θα σας παραθέσουμε ακόμα ένα μυστικό γι αυτό το όρος! Αφού διαβάσαμε αναφορές για το Παληόκαστρο και το εξερευνήσαμε, σας μεταφέρουμε την εμπειρία μας... Καλή ανάγνωση!

<< Παληόκαστρον είναι το όνομα το οποίο οι σύγχρονοι Έλληνες δίδουσιν εις τας αρχαίας πόλεις ( βλ. Σοννίνι, << Ταξίδια εις Ελλάδα και Τουρκίαν>>, τομ. ΙΙ, σελ. 445). Ως φαίνεται εις την Κίμωλον υπήρχον οι δύο τύποι πόλεων ους μνημονεύει ο Θουκυδίδης (1, 7, 8) πρώτον η πόλις η μακράν της θαλάσσης κειμένη και επί των υψηλών ορέων εκτισμένη και ήτις επροφυλάσσετο διά τείχους από τας επιδρομάς των πειρατών. Τοιαύτη ήτο το νυν Παληόκαστρο της Κιμώλου ως επίσης και η πόλις της Σερίφου, της Σύρου και τέλος των Μυκηνών, και η παραλία πόλις, ήτις ήτο πλουσία και ακμαία λόγω της κινήσεως των πλοίων και του εμπορίου όπερ ενησκείτο εν αυτή.

Και η τελευταία αύτη πόλις η παραλιακή ήτο επίσης οχυρωμένη ίνα προφυλάσσεται κατά τυχόν επιδρομών εκ μέρους των πειρατών. Τοιαύτη ήτο η παλαιά πόλις της Κιμώλου η κειμένη εις την ΝΔ πλευράν της νήσου, ήτις κατεστράφη και εβυθίσθη εις παλαιάν εποχήν. Επίσης τοιαύτη πόλις ήτο η Φιλακωπή, εν τη έναντι γείτονι νήσω Μήλω και άλλαι.

Εις την υψηλοτέραν κορυφήν του όρους Παληοκάστρου, ήτις εξικνείται εις ύψος 398 μέτρων ήτο οικοδομημένον κατά την αρχαιότητα μικρόν χωρίον το οποίον σήμερον καλείται Παληόκαστρο. Εκ της μιας πλευράς (της νοτίου), ο βράχος κομμένος καθέτως, εμποδίζει πάσαν άνοδον επί της κορυφής εκ της πλευράς ταύτης. Εκ της Βορείας πλευράς το έδαφος ον απόκρημνον και αποτόμως κεκλιμένον, δεν επιτρέπει την επί του φρουρίου άνοδον. Αι ανατολικαί και δυτικαί κλιτείς του βράχου περιεβάλλοντο από υψηλά τείχη των οποίων το ύψος εποίκιλλεν αναλόγως του σχήματισμού του εδάφους, το πλάτος δε των τειχών ήτο 1 μ. 20 εκ.

Εκ του τείχους τούτου σώζονται σήμερον κτίσματα τινά εις ερειπώδη κατάστασιν και δή επί της βορείου και δυτικής πλευράς. Εκ της τελευταίας, ταύτης ήτο η κύρια είσοδος η καλουμένη σήμερον υπό των κατοίκων << Πορτάρα>>.

Το οχυρωματικόν τείχος της δυτικής πλευράς έχει οικοδομηθή με μεγάλους λίθους τετραγωνισμένους καλώς πελεκημένους και τοποθετημένους εις οριζοντίους γραμμάς κανονικάς, επιμελώς συγκεκομμένους.

Εκ της κυρίας ταύτης εισόδου, ηνοίγετο εις δρομίσκος όστις ωδήγει εις την κορυφήν του λόφου, όπου ως φαίνεται είχεν οικοδομηθή στρογγυλόν κτίσμα όπερ εδέσποζε του χωρίου, τούτο καταφαίνεται εκ των ερειπίων των θεμελίων και από τα σωζόμενα μέχρι σήμερον εκεί υπολείμματα των οικοδομών άτινα είναι σημαντικά, επίσης μεγάλος αριθμός πετρών και ογκολίθων καλώς πελεκημένων οίτινες κατάκεινται επί του εδάφους, ως και μία σειρά του τείχους ήτις είναι κατεσκευασμένη από ογκολίθους και ήτις ευρίσκεται εις κατάστασιν ερειπώδη, δεικνύουσιν ότι αι οικοδομαί αύται συνεπλήρουν το αμυντικόν συγκρότημα του εν λόγω χωρίου ( Henri Hauttecoeur, << Η νήσος Κίμωλος>>, 1901, Βρυξέλλαι).

Σωροί πετρών επί του εδάφους δεικνύουσιν τους τοίχους των οικιών του χωρίου τούτου.

Δυστυχώς τα οικοδομήματα ταύτα από ημέρας εις ημέραν εξαφανίζονται από τους ιδιοκτήτας των γειτονικών αγρών οίτινες χρησιμοποιούσι το υλικόν τούτο διά να περιφράξωσι του αγρούς των.

Ο σωρός των ερειπίων ον συναντά τις εκεί επί της κορυφής του λόφου, ως και το τείχος όπερ περιέβαλλε το εν λόγω χωρίον, ανάγονται κατά τον Ρος εις τον Μεσαίωνα (βλ. Ross Reisen auf den Griech Lusein τ. 3). Προσωπικώς φρονώ ότι ταύτα ανάγονται εις πολύ αρχαίαν εποχήν.

Είχον επιχειρήσει κατά Ιούλιον του έτους 1936 μίαν εκδρομήν εις Παληόκαστρον και είχον ωθήσει τα βήματά μου μέχρι της κορυφής του λόφου. Εκεί ευρισκόμενος παρετήρησα επί του εδάφους ένα αρκετά μεγάλον αριθμόν θραυσμάτων πηλίνων αρχαίων αγγείων, ων τινά έφερον διακοσμήσεις χρωματιστάς. Συνέλεξα μέρος τούτων και παρετήρησα ότι ο επ' αυτών διάκοσμος ως και τα σχέδια δεν διέφερον σχεδόν από εκείνα άτινα βλέπει τις επί των θραυσμάτων άτινα συναντώνται εις θέσιν Ελληνικά της Κιμώλου, πλην τα σχήματα των θραυσμένων τούτων μοί έδιδον την εντύπωσιν ότι απετέλουν τμήματα αγγείων ων η χρήσις ήτο μάλλον οικιακή ως π.χ. τύπος Κανθάρου, Κυάθου, Σκύφου, Κόθωνος και ων τα πλείστα είχον πλασθή με λευκάζοντα πηλόν. Απέστειλα μέρος των θραυσμάτων τούτων εις το Μουσείον Μυκόνου εν έτει 1937 και παρακάλεσα τον κατ' εκείνην την εποχήν Διευθυντήν του Μουσείου τούτου κ. Χρ. Καρούζον να μοί δώση, ει δυνατόν, τας χρονολογίας των εν λόγω θραυσμάτων.

Πράγματι, ο Διευθυντής του Μουσείου τούτου, δι ' επιστολής του μοί καθώριζεν ότι τα εν λόγω θραύσματα ανάγονται εις την Γεωμετρικήν εποχήν και αρχαικήν, ήτοι μεταξύ των 8 και 6 αιώνος π.Χ.

Όπως πιστοποιείται εκ των θραυσμάτων τούτων ότι ο πολιτισμός όστις είχεν αναπτυχθή και ακμάσει επί της τοποθεσίας ταύτης ανάγεται εις εποχήν λίαν απομεμακρυσμένην της σημερινής και συνεπώς τα τείχη πιθανώς ως και τα οικοδομήματα άτινα εις ερείπια κατάκεινται επί της γης δεν ανήκουν εις τον Μεσαίωνα αλλ' εις την αρχαιότητα.>>

Πηγή: << Περί του προϊστορικού πολιτισμού των Κυκλάδων νήσων η νήσος Κίμωλος παρά Χαρίδημου Γ. Μουστάκα Δικηγόρου>>.

Αν θεωρείτε πως με το μυστηριώδες βουνό του Παληόκαστρου έχουμε τελειώσει κάνετε λάθος! Κάντε υπομονή μέχρι την επόμενη ανάρτησή μας, στην οποία θα αναφέρουμε ακόμα ένα καλά κρυμμένο μυστικό του όρους!

Ο Ρούπας κι ο Χαρούπας

(Κουρσάρικες Ιστορίες)

Ως τελευταία ανάρτηση του έτους επιλέξαμε να σας παραθέσουμε μια από τις πιο αγαπημένες Κιμουλιάτικες ιστορίες που, αν όχι όλοι, οι περισσότεροι έχουμε ακούσει από τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας!

<<Ας γίνουμε για λίγο κουρσάροι! Και ας μεταφερθούμε αναγκαστικά σε μια άλλη δύσκολη και ανεπιθύμητη εποχή!
Τότε που οι κάτοικοι των πολύπαθων νησιών μας, ζούσαν κάτω από την απειλή της θαλασσινής πειρατείας. Ίσως μάλιστα να χρειάζεται να θυμηθούμε, πως στις κρίσιμες εκείνες περιστάσεις, ο κατατρεγμένος νησιώτης, αποθέτει τις ελπίδες του σ' ένα δυνατό και ακαταμάχητο Άγιο. Γι' αυτό το λόγο, έχτιζε τις εκκλησιές του κοντά στις θάλασσες ή στα πιο ακρινά μετερίζια των προσβάσεων του νησιού.

Ένας τέτοιος Άγιος, ήτανε συνήθως ο <<Αη - Γιώργης>> ο παντοδύναμος Στρατηλάτης, που με την κοντάρα του και την ακτινοβολία του καθάριζε τα <<ύδατα>>, απελευθέρωνε τους αιχμαλώτους, απολύτρωνε τις γυναίκες από του δράκου τα δόντια και γιατί όχι και από την καταπίεση και την κυριαρχία του άνδρα.

Τώρα λοιπόν μπορούμε να δικαιολογήσουμε γιατί το πιο προωθημένο στο πέλαγος Κιμωλιάτικο μικρονήσι είναι αφιερωμένο στον Αη - Γιώργη. Και γιατί μερικές φορές, οι κάτοικοι άλλων νησιών - σε ανάλογες περιπτώσεις - επικαλούντο μ' αυτά τα λόγια τον προστάτη Άγιο:

<< Αη μου Γιώργη αφέντη μου 

απάντα το νησί μας

έβγα με την κοντάρα σου

βούλιαξε τσι εχθροί μας>>...

Παρ' όλα αυτά, οι φοβερές αυτές μάστιγες του Αιγαίου, εκμεταλλευόμενοι τη φτώχεια και την απομόνωση μερικών νησιών, βρίσκανε τον τρόπο κι αποβιβάζονταν στις πιο απρόσιτες και βραχώδεις περιοχές.

Ιστορικό έχει παραμείνει στην Κίμωλο ένα δίστιχο της λαϊκής μούσσας, που επιμαρτυρεί τις φορολογίες που επέβαλε με τη Βενετσιάνικη αρμάδα του ο περίφημος Γενεράλης ή Μοροζίνης (στα νησιά Κίμωλο και Μήλο).

<< Στη Μήλο και στην Κίμωλο χαράτζι δεν αφήνει...>>

Και ποιός ξέρει ακόμη αν το σημερινό δίστιχο : <<Στη Μήλο και στην Κίμωλο τα ψάρια δε τσιμπούνε...>> έχει τις ρίζες και την απαρχή του από εκείνη την εποχή; Μα οι χώροι που την πληρώνουν πιο πολύ είναι πάντα τα <<Μναστήρια>> κοντά στη θάλασσα. Απ' αυτά θ' αρπάξουν εικόνες και ιερά σκεύη, σ' αυτά θα ξαπλώσουν, θα φάνε, θα λερώσουν, θα κοιμηθούν, ή θ' ανάψουν το τσιμπούκι τους από το καντήλι του Παντοκράτορα.

Από ένα τέτοιο Μοναστήρι της Κιμώλου, αφιερωμένο στην Παναγία, με τον ομώνυμο όρμο του, θα ξεκινήσουν κάποιο σύθαμπο απογευματινό οι Κουρσάροι, με στόχο πάντα τον αχεριώνα του γέρο - Ρούπα, πάνω στο βουνό <<Απάντεμα>>.

Ένας δουλευτής αγρότης ο Ρούπας, έμενε πολλές φορές με τα δυο παιδιά του εκεί επάνω για να μη χάνει ώρες με τις μετακινήσεις του στο χωριό. Τώρα όμως τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα. Μα από το βουνό <<Απάντεμα>> που απάντεχε κανείς εύκολα κάθε εχθρική κίνηση, ο Ρούπας πήρε είδηση την παρουσία των πειρατών.

Και τότε έλαβε όλα τα μέτρα. Αμπάρωσε καλά τις πόρτες και άρπαξε στα χέρια του ότι γεωργικό εργαλείο βρήκε πρόχειρο. Τσεκούρι και δρεπάνι. Και δούλεψε το μυαλό σωστά. Αντεπίθεση με λόγια με φασαρία και πονηριά.

Έτσι σαν πλησίασαν οι κουρσάροι και χτύπησαν δυνατά την πόρτα εκείνος τους αρώτησε:

- Ήντα θέτε;

Ποιός μένει επά; του είπαν.

Και τότε έδωσε την αινιγματική απάντηση, ανάκατη με κτυπήματα, ακονίσματα και τροχίσματα των μαχαιριών και των τσεκουριών στους τοίχους.

<<Επά 'ναι ο Ρούπας κι ο Χαρούπας και τα δυο παιδιά του Ρούπα κι ο απατός (= δηλαδή ο εαυτός μου) του γέρου Ρούπα και μαζί του και ο Χαρούπας>>.

Όμως όλη αυτή η υποθετική γενιά των αμυνομένων εξανάγκασε τους λιγότερους σε αριθμό πειρατές, να τα μαζέψουν και να γυρίσουν άπρακτοι στα Μναστήρια.

Υπάρχει και μια άλλη εκδοχή. Πως τα υπαρκτά πρόσωπα ήταν δύο. Ο Ρούπας και ο ένας γιός του. Μα όσοι κι αν ήταν, τούτη η φρασιολογία της Κιμωλιάτικης παροιμίας έμεινε αξέχαστη στο νησί. Αφού την επαναλαμβάνουν κάθε τόσο για να δηλώσουν μια μεγάλη συγκέντρωση έστω με την παρουσία λιγοστών προσώπων.>>

Πηγή: <<Κιμωλιακών Παροιμιών το Ανάγνωσμα>> του Αντωνίου Γ. Τρούλλου.

Η ομάδα του History of Kimolos σας εύχεται Χρόνια Πολλά και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος!!! 

Στην εκκλησιά κάθε πέντε χρόνια...

<<Ήπεσα απάνω στη μετακόμιση>>

Είναι αλήθεια πως όλοι οι νησιώτες έχουμε μια ιδιαίτερη ευαισθησία με τη θρησκεία μας. Θέτε το περιβάλλον, η απομόνωση, οι παραδόσεις, οι άγιες μορφές των παλιών παπάδων μας, ο δάσκαλος, η σχολική διαγωγή, ο μοναδικός τρόπος επαφής και κοινωνικότητας, ακόμα και το συναρπαστικό καμπανοκτύπημα, σε προδιαθέτουν να σέβεσαι και ν' αγαπάς τη θρησκεία σου. 

Και μάλιστα την Ορθόδοξη Χριστιανική, που είναι απ' τις πιο καλοβαλμένες μέσα στο σύνολο των δογματικών διαφορών.

Μα ποιός νησιώτης θα ξεκινήσει την αυγή για την εργασία του, ή θα περάσει έξω από μια εκκλησία, χωρίς να κάνει κατανυκτικά το σταυρό του;

Παρ' όλα αυτά ένας αγρότης- χωρικός απ' την Κίμωλο δεν πρόφταινε να πατήσει ούτε τις μεγάλες μέρες στην εκκλησιά. Θεοφοβούμενος με το παραπάνω. Αλλά όποιος υπηρετεί σωστά τη γη και βόσκει με μεράκι το ποίμνιό του, δεν του περισσεύει χρόνος για τίποτα. Απ'τον καιρό όμως που παντρεύτηκε, η συμβία του, τον έτρωγε:

<<Έλα μωρέ ν πάμε την Κυριακή στην εκκλησιά. Δεν καταλαβαίνεις πως πρέπει να μας δούνε μια φορά μαζί;>>

Μα δε βαριέσαι! Απ' το ένα αυτί μπαίνανε απ' το άλλο βγαίναμε. Εκείνος ήκανε το χαβά του. Κι αν περίσσευε καμιά Κυριακή, λαχταρούσε να πάει πιο καλά στο ψάρεμα, να ψαρέψει από τη στεριά με το καλαμίδι.

Ώσπου με τα πολλά τον κατάφερε. Την παρακάλεσε να μπούνε απ' την ίδια πόρτα, για να βρει εύκολα να ανάψει κερί, να προσκυνήσει και να σταθεί σε θέση κατάλληλη.

Όταν φτάσανε, εκείνη έκανε να περάσει τη γυναικόπορτα. Αλλά της το ξέκοψε: << Ή μαζί σου ή τίοτα>>!

Έτσι παρουσιάστηκαν και οι δύο μαζί. Ο άντρας την ακολούθησε από κοντά και σταμάτησε από πίσω της. Τού 'γνεφε να πάει απέναντι, αλλά εκείνος τήρησε με πίστη την εντολή:

<<Ους ο θεός συνέζευξε άνθρωπος μη χωριζέτω>>.

Το σπουδαίο ήταν πως η εκκλησιά κράτησε πολλή ώρα! Μεγάλη γιορτή σήμερα. Κυριακή της Ορθοδοξίας! Κάτι πήρε είδηση να ετοιμάζεται, αλλά με τη σκέψη πως είναι ώρα πια να απολύσει - για να καπνίσει- δεν βασάνισε το μυαλό του.

Έλα όμως που σύμφωνα με το τυπικό έπρεπε να γίνει περιφορά και λιτάνευση των θείων εικόνων! Αυτά δεν του τα εξήγησε από την προηγούμενη η γυναίκα του. Είδε λοιπόν τα παπαδάκια που πήρανε στα χέρια τους λάβαρα, εξαπτέρυγα, θυμιατά, λαμπάδες, αντίκρυσε τους μεγάλους που σήκωσαν στην αγκαλιά τις βαριές εικόνες, κοίταξε τον παπά που έσφιγγε τα Ιερά βιβλία στα χέρια του και απόρησε. Ακόμη και η γυναίκα του κρατούσε μια μικρή εικόνα και προχωρούσαν όλοι προς την πόρτα και φεύγανε. Έμεινε σχεδόν ολομόναχος. Άδειασε η εκκλησία. Δεν ήξερε τι συμβαίνει.

Έτσι μέσα στην αμηχανία του, μπήκε στο Ιερό πέτυχε μπροστά του μια κολυμπήθρα, τη σήκωσε με τα δυο του χέρια και ακολούθησε τη λιτάνευση και την περιφορά των εικόνων, σε ανάμνηση βέβαια της αποκατάστασης των εικόνων και της απόδοσης της ορθής λατρείας, από την εποχή της Αυτοκράτειρας Θεοδώρας του Βυζαντίου.

Στο δρόμο που τον είδε κάποιος γνωστός του έσπευσε να τον αρωτήσει: Γιάντα καμένε κουβαλάς και την κολυμπήθρα;

Και κείνος τότε του εκμυστηρεύτηκε λαχανιασμένος και απογοητευμένος την αμαρτία του:

Μια φορά μωρέ Γιάκουμε,  με κατάφερε η γυναίκα να με φέρει στην εκκησία κι <<ήπεσα απάνω στη μετακόμιση>>!

Πηγή: << Κιμωλιακών Παροιμιών το Ανάγνωσμα>>, του Αντωνίου Γ. Τρούλλου.

Η μυστηριώδης σπηλιά της Βρωμόλιμνης...

ΒΡΩΜΟΛΙΜΝΗ

'' Επί της δυτικής πλευράς του λόφου όστις καλείται σήμερον Σιδεροκάψια, σχηματίζεται μικρός όρμος, όστις καλείται όρμος της Βρωμόλιμνης, λόγω της εκεί σχηματιζομένης κατά τον χειμώνα ομωνύμου λίμνης.  Εκεί παρατηρεί τις σπήλαια τινά λαξευμένα εντός του βράχου. Αγνοεί τις δια ποίαν χρήσιν τα εν λόγω σπήλαια έχουσι κατασκευασθή ως και κατά ποίαν εποχήν εγένοντο.

ΣΙΔΕΡΟΚΑΨΙΑ

Το σπουδαιότερον των σπηλαίων τούτων είναι εκείνο το οποίον έχει λαξευθή εντός του σκληρού βράχου εν σχήματι παραλληλεπιπέδου και του οποίου το μήκος είναι 10 μέτρα περίπου και το πλάτος περί τα 5μ. 30 εκ.

 Το σπήλαιον τούτο εχρησιμοποιείτο πιθανώς ως προθάλαμος όστις επεκοινώνει δια μικράς τετραγώνου θυρίδος ευρισκομένης εις το βάθος του προθαλάμου με άλλο εσωτερικόν σπήλαιον, επίσης λαξευμένον εντός του σκληρού βράχου. Η μικρά αύτη θυρίς είναι καλώς και συμμετρικώς κατασκευασμένη , διατηρείται δε εν αρίστη καταστάσει.

Το εξωτερικόν σπήλαιον ως και το εσωτερικόν κατακλύζονται πάντοτε υπό γλυκέος ύδατος, το οποίον παραμένει εκεί καθ' όλας τας εποχάς του έτους (βλ. Σοννίνι, τομ. 2ος, σελ. 47 & 48). Επί των τοιχωμάτων του σπηλαίου υπάρχουσιν χειροποίητοι πελεκηταί εκβαθύνσεις, ων 5-6 εις την αριστεράν πλευράν και μία ή δύο εις την δεξιάν.

Ο Σοννίνι έχων επισκεφθή τα σπήλαια ταύτα εν έτει 1778, αποφαίνεται ότι εχρησιμοποιούντο ταύτα διά διαμονήν κατοίκων τινών της νήσου. Το εν τούτων το εύρε πλήρες ύδατος ως είναι και σήμερον.

Είναι δύσκολον, αν μη αδύνατον, να εισέλθει τις εις το δεύτερον σπήλαιον, λόγω των υδάτων άτινα διαρκώς ευρίσκονται εκεί, ένεκεν δε του λόγου τούτου δεν κατέστη δυνατόν να εξερευνηθή το δεύτερον τούτο σπήλαιον.

Δέον να σημειωθή ότι η θυρίς περί ης ωμιλήσαμεν ανωτέρω και ήτις δίδει είσοδον εις το εσωτερικόν σπήλαιον, υποβαστάζεται από δύο εξωτερικούς παραστάτας λιθίνους εκ σκληρών λίθων άριστα πελεκημένων και διατηρημένων. Οι παραστάται ούτοι έχουσι τοποθετηθή εξωτερικώς με κλίσιν.

Η ΠΟΡΤΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΟ 2ο ΣΠΗΛΑΙΟ

Εκ της παρουσιαζομένης δε θυρίδος, ως εξηκρίβωσα διάδρομος  κατωφερής οδηγεί ως φαίνεται εντός του εσωτερικού σπηλαίου, εις τρόπον ώστε, λόγω της κλίσεως του διαδρόμου τούτου, είναι αδύνατος η είσοδος εις τον 2ον σπήλαιον, διότι τα ύδατα άτινα φράσσουν το εσωτερικόν σπήλαιον, δεν επιτρέπουσι να εισέλθη τις εντός αυτού, εκτός εάν κενωθώσιν τα υπάρχοντα ύδατα.

Το πλάτος της θυρίδος ταύτης είναι 0μ. 60εκ. ως προς το ύψος όμως ταύτης δεν δυνάμεθα να αποφανθώμεν, πρέπει όμως τούτο να υπερβαίνη το μέτρον, καθότι το υπέρ την επιφάνειαν του ύδατος ύψος της θυρίδος ήτο εν έτει 1947 περί τα 0μ. 50εκ. Σημειούμεν ότι το από το ύδωρ δάπεδο του εξωτερικού σπηλαίου είναι κατειλημμένον από παχύ στρώμα λάσπης, ούτινος δεν δύναται τις να καθορίση το πάχος, φυσικώς δε πρέπει να εικάση τις ότι και ο πυθμήν του 2ου εσωτερικού σπηλαίου δεν θα είναι διάφορος.

Κατεχόμενος υπό περιεργείας του να διαπιστώσω το εσωτερικόν σπήλαιον επρομηθεύθην εν έτει 1947 μικράν λέμβον εκ καουτσούκ και έφθασα προ της θυρίδος οπότε διεπίστωσα  το αδύνατον της εισόδου εις το εσωτερικόν λόγω της υπάρξεως κατωφερούς διαδρόμου όστις οδηγεί εις το 2ον σπήλαιον. Λόγω της κλίσεως του διαδρόμου η στάθμη των υδάτων του εξωτερικού σπηλαίου αποφράσσει την κάθοδον. Άρα μόνον η εκκένωσις εκ των υδάτων και των δύο σπηλαίων θα καταστήση δυνατήν την εξερεύνησιν του 2ου σπηλαίου. 

Προσωπικώς φρονώ ότι το σπήλαιον τούτο εχρησιμοποιείτο εν τη αρχαιότητι είτε προς κατοίκησιν νομάδων τινών, είτε προς ταφήν οικογενείας τινός, ή αποτελεί κατακόμβην.

Ο Σοννίνι εκθέτει ότι, καθ' ά τω διηγήθησαν κάτοικοι, τα σπήλαια ταύτα εχρησίμευον εν τη αρχαιότητι ίνα χύνωσιν εν αυτοίς οι κάτοικοι τα μεταλλεύματα σιδήρου άτινα εξώρισσον εκ του έναντι όρους Σιδεροκάψια ( βλ. Σοννίνι, << Ταξίδια εις Ελλάδα και Τουρκίαν>>, τόμος ΙΙ, σελ. 47 & 48). Δεν φρονώ ότι είναι ορθή η γνώμη αύτη των τότε κατοίκων της νήσου.

Υποθέτομεν ότι το εξωτερικόν σπήλαιον εχρησίμευεν ως προθάλαμος και ότι αι επί των τοιχωμάτων εκβαθύνσεις εχρησιμοποιούντο μάλλον ως θέσεις ίνα τοποθετώνται παρά συγγενών αντικείμενα άτινα έκαστος νεκρός εκεί θαπτόμενος εχρησιμοποίει εν τη ζωή του, ή ως θέσεις εις ας οι συγγενείς των νεκρών εναπέθετον από καιρού εις καιρόν δοχεία πλήρη τροφών ή ποτών  διά τους νεκρούς των διά την πιθανήν εορτήν των Φεραλίων.

Η διαρκής παρουσία των υδάτων εις το σπήλαιον τούτο, δύναται να εύρει την εξήγησιν της εις το γεγονός της καθιζήσεως του εδάφους, ήτις θα συνέβη εις εποχήν λίαν απομεμακρυσμένην της σημερινής και ήτις, ως ελέχθη, θα ήτο γενική διά την νήσον Κίμωλον, ως τούτο επιμαρτυρεί και εκ της εξαφανίσεως μέρους της αρχαίας πόλεως της Κιμώλου, ήτις  ευρίσκεται υπό το ύδωρ εν τω όρμω της Δέκα Λίμνης, και εκ του ετέρου σπηλαίου του κειμένου εις θέσιν Κακός Ποταμός, ου το ήμισυ ευρίσκεται υπό το ύδωρ, ως ελέχθη ανωτέρω.''

Πηγή: '' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΝΗΣΩΝ Η ΝΗΣΟΣ ΚΙΜΩΛΟΣ'' του κ. ΧΑΡΙΔΗΜΟΥ Γ. ΜΟΥΣΤΑΚΑ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΥ

Υ.Γ.: Παρακαλείσθε θερμά όσοι γνωρίζετε την εν λόγω σπηλιά να μην επιχειρήσετε να μπείτε στο εσωτερικό της, καθώς υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή σας.