Ο Γέροντας της Κίμωλος (Μέρος 1ο)

Όλοι μας έχουμε δει και θαυμάσει το συγκεκριμένο έργο του μεγάλου Φώτη Κόντογλου, και ίσως πολλοί να έχουμε αναρωτηθεί ποιο είναι το πρόσωπο που απεικονίζεται και ποια μπορεί να είναι η ιστορία του.

 Ας αφήσουμε λοιπόν τον αείμνηστο Αντώνη Τρούλλο, να μας την παρουσιάσει, όπως ακριβώς την εξιστορεί στο βιβλίο του, Κιμωλιακών παροιμιών το ανάγνωσμα, με πηγές από το μέγιστο έργο του παπά Γιάννη Ράμφου, Κιμωλιακά (Τόμος Β). Το συγκεκριμένο έργο δεν μας αφηγείται μόνο την ιστορία του Γέροντα της Κιμώλου, αλλά και ένα κομμάτι της ιστορίας του νησιού του Άη Γιώργη, καθώς και μια ιστορία που έλαβε χώρο στο κάστρο της Κιμώλου. 

Εμείς με τη σειρά μας, θα θέλαμε να αφιερώσουμε την συγκεκριμένη ανάρτηση στους απογόνους όσων εμπλέκονται στη συγκεκριμένη ιστορία και σε όλους όσους την κατέγραψαν και την έσωσαν, ώστε να μπορούμε να την έχουμε εμείς σήμερα.

Γέροντας της Κίμωλος
<< Τελώνιον της θάλασσας-μισός ψάρι μισός άνθρωπος >>

Με το συχωρεμένο γέροντα γνωριστήκαμε πολύ πρόσφατα. Στο σπίτι του Δημήτρη και της Ζαμπέτας... Ήταν μέσα σε μια ξύλινη κορνίζα αναρτημένη στον τοίχο του σαλονιού. Απόκομα από παλιό σκίτσο του Φώτη Κόντογλου (μικρότερο του πρωτότυπου) που είχε δημοσιευτεί αρχικά στο αναμνηστικό τεύχος << Κιμωλιακά >> του π. Ιωάννη Ράμφου (έτος 1933, σελ. 43) και τελευταία στο ημερολόγιο της Εμπορικής Τράπεζας του 1990.

Στάθηκα μερικά λεπτά και τον καμάρωσα! Βιβλική μορφή ο γέροντας, συλλογίστηκα. Καλογερίστικη και προφητική έκφραση. Τέτοιες αιωνόβιες εντυπωσιακές φιγούρες, συναντούσες άφθονες πιο παλιά στις Κυκλάδες! Σήμερα στέρεψαν και τούτες, όπως τα τρεχούμενα ρυάκια στις ρεματιές. Όμως εγώ δε χόρταινα μονάχα να τον κοιτάζω. Στοχάστηκα πως πρέπει ν' ανακαλύψω την ιστορία του. Να τον αναστήσω τώρα με τ' αναστάσιμα μηνύματα, και να συνεορτάσω τη μνήμη του με τη γιορτή του Άη Γιώργη, προστάτη και λυτρωτή του.

Ευκαιρία λοιπόν ν' αναφερθούμε πρώτα στην τετραλογία των επιθέτων του: ο Κόντογλου τον απαθανάτιζε σαν << γέροντας της Κίμωλος>> τελώνιον της θάλασσας, μισός ψάρι και μισός άνθρωπος. Οι Κιμωλιάτες τον αποκαλούν << Γιώργη Δημ. Ράμπια >> τον τιμούν όμως και σαν <<Αναχωρητή>> απ' αυτό τον κόσμο, με την υπόσχεση που έδωσε στον Αη- Γιώργη να τον υπηρετεί ολομόναχος. Τέλος τον ειρωνεύονταν << Βίδι- Βίδι>>. Το τελευταίο κουστούμι του το φόρεσαν για να βεβαιώνουν πως κοντά στ' άλλα είχε παραμείνει γεροντοπαλίκαρο. Κι ένας τέτοιος άντρας δίχως σύντροφο στη ζωή, χάνει αρκετές φορές τα συλλοικά του. Βιδώνει και ξεβιδώνει ξέφρενα το μυαλό του ιδιαίτερα όταν το πείραζαν και τον μεθούσαν στα πανηγύρια, που αντιδρούσε σαν μικρό παιδί.

Πηδούσε τότε ξυπόλυτος κι όπως χτυπούσε τους αστραγάλους σαν κρόταλα, τραγουδούσε τραυλίζοντας: << Να δώσω θέλω μια κλωτσιά τον τοίχο να βουλήσω, να φτιάξω μυζηθρόπιτες να κάτσω να δειπνήσω...

Πώς όμως ο νεαρός κάποτε Γιώργης Δημ. Ράμπιας έγινε φύλακας και μοναχός του << Αγιονησιού>>; Να φροντίζει και ν' ασβεστώνει το Μοναστήρι , να διατηρεί ακοίμητη την καντήλα του Αη Γιώργη , και να θυμιάζει στην ώρα του τα 'κονίσματα; Και πώς ακόμα κύρτωσε το κυπαρισσένιο του κορμί και τα ευλογημένα δάχτυλα των χεριών του;

Η ιστορία είναι ενδιαφέρουσα, συγκινητική και επίκαιρη.
Στο μαγαζί λοιπόν τυ Λευτέρη του Έμπορα( σημερινό σπίτι του Δημ. Λογοθέτη ή Φαταούλα), που η μια του πόρτα έχει είσοδο απ' το Κάστρο, τότε στις 21)8)1896 συνέβη ένα ξαφνικό και τρομερό ατύχημα. Σ' ένα τραπέζι καθισμένοι μερικοί άνδρες, παρακολουθούσαν κάποιους άλλους που χαρτοπαίζανε. Πλάι τους είχαν ανάψει ένα μαγκάλι και ψήνανε μπαρμπούνια και χάνους στα κάρβουνα.

Τα είχαν πιάσει- ναυτικοί οι ίδιοι- στη θάλασσα και τώρα τα ετοίμαζαν για μεζεδάκι, με το κρασάκι του ταβερνιάρη. Μια απειλητική όμως σπίθα, παραβίασε την αποστολή της και χώθηκε ανενόχλητη κάτω από το διπλανό τεζάκι.

Μέσα σε μηδαμινό χρόνο ακούστηκε ισχυρή έκρηξη και φλόγες λαμπερές αγκάλιασαν τη μικρή ταβέρνα. Η σπίθα πέτυχε το δικό της ταίρι. Βρήκε ανοιχτό ένα μεταλλικό δοχείο από μπαρούτι κι έγινε το πάντρεμα  με ασυγκράτητα σμπαροκόπια. Πώς υπήρχε τότε τόσο μπαρούτι στα μαγαζιά;
Μα ήταν η εποχή που το μπαρούτι και η μίκια είχαν μεγάλη ζήτηση στην Κίμωλο. 
Υποβοηθούσαν στην εξόρυξη της πέτρας (πώρια), που τη χρησιμοποιούσαν για κτίσιμο ακόμα και στην Αθήνα. Δέκα άνθρωποι (νέοι και μικρά παιδιά) χάσαν δραματικά τη ζωή τους. 

Τον κατάλογο των φονευθέντων αντέγραψε εκ του  <<Βιβλίου αποβιώσεων>> του Αρχ/κού Επιτρόπου Κιμώλου, ο π. Ι. Σπ. Ράμφος. Αυτοί ήταν:
  1) Αικ. Ι. Βεντούρη ετών 6.
 2) Ν.Ι. Βεντούρης ετών 2
 3) Γ.Ι. Αφεντάκης ετών 10.
 4) Ανδρ. Ν. Ανδρουλακάκης ετών 23.
 5) Ι.Ν. Βεντούρης ετών 28.
 6) Αφρ. Π. Αφεντάκη μηνών 8.
 7) Απ. Αγ. Ράμφος ετών 22.
 8) Β.Κ. Ριζίτης ετών 26.
 9) Ανδρ. Καρβούνης (Τελωνοφύλακας) ετών 30.
 10) Π.Ι. Αφεντάκης ετών 25.

Απ' τους μισοκαμένους ήταν:
Ο Ιάκωβος Ρούσσος
Ο Λάμπρος Π. Σάρδης
και ο μνημονευόμενος Γιώργης Δ. Ράμπιας, που τα εγκαύματα χεριών και σώματος τούς βασάνιζαν και τους ταλαιπωρούσαν συνέχεια. Τί να κάνει τώρα ο άλλοτε ατρόμητος ναυτικός και ο κατασημαδεμένος σήμερα και με φρικτούς πόνους Ράμπιας;

Την άλλη λοιπόν χρονιά πήγε με τον αδερφό του Πέτρο στο πανηγύρι του Αη Γιώργη, στο <<Αγιονήσι>>. <<Άμα νύχτωσε και καταλάγιασε ο κόσμος- σημειώνει πάλι ο π. Ράμφος, στα Κιμωλιακά του- προχώρησε στο τέμπλο>>.

Κι όπως διηγιόταν συχνά ο ίδιος: <<Αλείφτηκα με λάδι της καντήλας του Εσταυρωμένου, της Κυρίας Θεοτόκου, του Μεγαλομάρτυρος και με τα σπλάχνα καμένα από την πίστη προσευχήθηκα: Αη - μου Γιώργη, ακούω στο τροπάρι σου πως είσαι αστενούντων  ιατρός, βγάλε από πάνω μου τσι πόνοι να κοιμηθώ, που έχω τόσους μήνες, κι ορκίζομαι να μην αφήσω σ' όλη μου τη ζωή το νησί σου. Πριν να φτάσω στην πόρτα - πρόσθεσε- οι πόνοι μ' άφησαν, ξανάγινα άνθρωπος>>.

Από τότε πήγαινε κι ερχότανε συνέχεια στ' Αγιονήσι. Με μια μικρή βαρκούλα σαν σκάφη, τη φελούκα του, όπως την αποκαλούσε ο ίδιος, που όσες φορές τον έβλεπες να ταξιδεύει από μακριά (μιας ώρας απόσταση) φαινόταν πραγματικά<< τελώνιον(δαιμόνιο) της θάλασσας μισός ψάρι μισός άνθρωπος>>. Στην Κίμωλο γύριζε συνήθως όταν του σωνόταν το λάδι και το ψωμί με το ελάχιστο φαγητό. Μα είχε το ένα του μπατζάκι ανεβασμένο, για κάθε περίπτωση.

Όσες φορές πάλι πόδιζε στο Μοναστήρι, από τις μεγάλες θαλασσοταραχές, δε βαρυγκομούσε και δε δείλιαζε. Έτρωγε ξερό ψωμί και τουρσιά από βολβούς και κρίταμα και πρόσφερε  απ' το υστέρημά του, σ' όσους απ' τους ψαράδες απομονώνονταν στο νησί. Αγαπούσε υπερβολικά τη φτώχεια, νοσήλευε τους αρρώστους και έθαψε στο χρόνο της βλογιάς (1915) τους βλογιασμένους.

Και είναι αλήθεια πως ο Προστάτης του Άη Γιώργης, που ήταν θαλασσινός Άγιος, τον καταξίωνε να κυβερνά με πολλή ασφάλεια το σκάφος του και να τραβά τα μικροσκοπικά κουμπιά του, δίχως πόνους και δυσκολίες.

Πριν όμως σκιαγραφήσουμε την υπόλοιπη ζωή και το βασανιστικό τέλος του αναχωρητή γέροντα, στην περίοδο της εφιαλτικής πείνας και Κατοχής, θα κάνουμε μια μικρή παρένθεση: Θα υποστηρίξουμε την άποψή μας πως ο Άη Γιώργης υπήρξε θαλασσινός Άγιος στα νησιά μας...

ΑΝΤΙΟ ΔΑΣΚΑΛΕ

          Έφυγε από τη ζωή και στις 27/8/2013 αναπαύθηκε για πάντα στη γη της αγαπημένης του γενέτειρας Σίφνου, ο τιμημένος από την ακαδημία Αθηνών μεγάλος λαογράφος Αντώνης Τρούλλος. Άφησε πίσω του ένα τεράστιο έργο ζωής που αποθησαυρίζεται σε 50 βιβλία και αποτελεί ανεκτίμητη μαρτυρία για τα ήθη τα έθιμα και τις παραδόσεις όχι μόνο της  ιδιαίτερης πατρίδας του, αλλά και της Κίμωλου και της Μήλου.

          Για την Κίμωλο η μεγάλη αυτή προσωπικότητα δεν ήταν απλά ένας φίλος αλλά κυριολεκτικά ένας δικός μας άνθρωπος. Όχι μόνο γιατί υπηρέτησε σαν εκπαιδευτικός στην Κίμωλο και δέθηκε με το νησί μας. Ούτε γιατί ’’με δασκαλέματα κι ορμήνειες’’ φώτισε πάμπολλους πατριώτες μας και με τη σοφία που τον διέκρινε σαν δάσκαλος αλλά και σαν μόνιμος ακάματος συνεργάτης για πάρα πολλά χρόνια της τοπικής εφημερίδας Κιμωλιακά Νέα όπου κατέγραψε μεγάλο όγκο ηθών εθίμων και παραδόσεων του νησιού μας. 

          Το σπουδαίο αυτό έργο καταγράφηκε στο βιβλίο του ‘’Κιμωλιακών παροιμιών το ανάγνωσμα’’ που αξίζει να βρίσκεται σε κάθε σπίτι που νοιάζεται για την λαογραφική ιστορία του νησιού μας αλλά και των δυτικών Κυκλάδων. Δεν ήταν όμως το μόνο έργο που τον δένει με την Κίμωλο. Υπάρχει και το βιβλίο ‘’Εμένα με ξέρουν ο δάσκαλος’’ του Χρήστου Ευαγγέλου κατά την παρουσίαση του οποίου το 2010 η Κίμωλος τον τίμησε όπως του άξιζε σε μεγάλη εκδήλωση που έγινε στην αίθουσα τελετών του δημαρχείου Καλλιθέας.

          Ο τίτλος του βιβλίου φανερώνει πως θέλει να τον θυμούνται οι Κιμουλιάτες και το ξέρει πως δεν θα τον ξεχάσουνε ποτέ. Το ξέρουνε κι οι κοντοπατριώτες μας οι  Σιφνιοί το δέσιμο του με την Κίμωλο, γι’ αυτό το καταπληκτικό δεκάλεπτο φιλμάκι που σήκωσε στο You Tube ο Φρατζέσκος Λουκατάρης στη μνήμη του, κλίνει με τη φοβερή ρίμα του Δημήτρη Γ.Μ. Βεντούρη (Καπνοπώλη) που τον αποκαλεί αγωγιάτη (του πολιτισμού) των  Κυκλάδων και διαλάλη (των παραδόσεων) του λαού.

          Εμείς συμπληρώνουμε με όλη μας την καρδιά, αιωνία σου η μνήμη δάσκαλε όχι μόνο για το ανεκτίμητο έργο σου, αλλά και το ανεκτίμητο ήθος που άφησες πίσω σου και αποτελεί αξεπέραστη κληρονομιά για όλους μας.  

Μια Οδηγήτρια αλλιώτικη από τις άλλες

 Ἄλαλα τὰ χείλη τῶν ἀσεβῶν, τῶν μὴ προσκυνούντων τὴν εἰκόνα σου τὴν σεπτὴν, τὴν ἱστορηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου, Λουκᾶ ἱερωτάτου, τὴν ὁδηγήτριαν.

Έτσι υμνούνε την Παναγία στις ορθόδοξες εκκλησίες πριν τη μεγάλη γιορτή του δεκαπενταύγουστου την Κοίμηση της Θεοτόκου στους παρακλητικούς κανόνες. Το Πάσχα του καλοκαιριού όπως συνηθίζεται να λέγεται από τους χριστιανούς που το τιμούν με μεγάλη λαμπρότητα.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια μηνιαία γιορτή που ξεκινάει με τους παρακλητικούς κανόνες που ψέλνονται από την πρώτη Αυγούστου και συνεχίζονται μέχρι την παραμονή της Κοίμησης τον δεκαπενταύγουστο (πριν απ’ αυτό μεσολαβεί η επίσης  μεγάλη γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στις έξι του μήνα), ακολουθεί η πανήγυρη της 23^ης Αυγούστου με τα Εννιάμερα της Παναγίας και ολοκληρώνεται ο κύκλος στις 31 με την γιορτή της Αγίας Ζώνης (κατάθεση της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου) όποτε ολοκληρώνεται και το εκκλησιαστικό έτος.

          Κάθε τόπος και Παναγιά και κάθε Παναγιά με διαφορετικό προσωνύμιο. Ιδιαίτερα στα κυκλαδονήσια που οι κάτοικοι νοιώθουνε την Παναγιά σκέπη και προστασία τους. Μεγαλόχαρη, Κανάλα, Καταπολιανή, Χοζοβιώτισσα, και Οδηγήτρια στην Κίμωλο.

Την Κίμωλο που τιμά όλες αυτές τις γιορτές σε εκκλησίες που γιορτάζουνε τη συγκεκριμένη μέρα και υπάρχουνε στο νησί και την γειτονική Πολύαιγο με τα ανάλογα πανηγύρια και μεγάλη συμμετοχή πιστών.  

Και τούτη η Παναγιά  είναι πραγματικά ξεχωριστή. Ας αφήσουμε τον ποιητή του λόγου και του χρωστήρα τον μοναδικό Φώτη Κόντογλου να μας αφηγηθεί το γιατί, σ’ ένα εξαιρετικό αφιέρωμα για τις εκκλησίες του νησιού που επιμελήθηκαν ο Γιώργος Βεντούρης με τη γυναίκα του Δέσποινα Αθανασιάδου Βεντούρη και βρίσκεται στην επίσημη ιστοσελίδα της Κιμώλου.

            Ανάμεσα στις εικόνες οι πιο σπουδαίες είναι οι Παναγιές. Η παλιότερη βρίσκεται στη μεγάλη ενοριακή εκκλησία. Είναι Οδηγήτρια μεγάλη κι ασημωμένη,  μαύρη στο πρόσωπο και τα χέρια όπως οι ουλές οι παλιές. Η τέχνη της δείχνει πως ήρθε από πάνω. Από την πόλη ή τη Θεσσαλονίκη. Έχω την ιδέα πως είναι μια από τις πιο παλιές Παναγιές που βρίσκουνται στην Ελλάδα. Κι από τις πιο ασυνήθιστες

          Μια πραγματικά σπάνια και ξεχωριστή εικόνα της Παλαιολόγιας περιόδου (15^ος αιώνας) ανάμεσα στα αρχαία κονίσματα που κοσμούνε τις πάνω από ογδόντα εκκλησίες του νησιού. Ο Κόντογλου εντυπωσιάστηκε από την τέχνη και την μοναδικότητα της και με οδηγό όχι μόνο την μαστοριά αλλά και την πίστη του ξανασχεδίασε την εικόνα σε ασπρόμαυρο φόντο, αποτυπώνοντας τα χαρακτηριστικά του προσώπου της Παναγίας που δύσκολα διακρίνονται στην πρωτότυπη εικονογράφηση.

Το αποτύπωμα αυτού του σχεδίου υπάρχει στην έκδοση των Κιμωλιακών αποθησαυρισμένο από τον μεγάλο ιστοριογράφο και τεκμηριωτή της ιστορίας του τόπου μας αείμνηστο παπά Γιάννη Ράμφο.

          Αντί λοιπόν για τυπικές ευχές επιλέξαμε να παρουσιάσουμε για πρώτη φορά  διαδικτυακά αυτή την πραγματικά μοναδική εικόνα με τις δυο εκδοχές της και τον τεράστιο συμβολισμό που έχει για το νησί μας πέρα από την τεράστια καλλιτεχνική και λατρευτική της αξία.

          Η Παναγιά μαζί μας και καλό κουράγιο και δύναμη στους δύσκολους καιρούς που περνάμε από την Υπέρμαχο Στρατηγό της πίστης μας. 

Εθελοντικός καθαρισμός μονοπατιών – Πεζοπορίες

5-14/7 ΚΙΜΩΛΟΣ Εθελοντικός καθαρισμός μονοπατιών – Πεζοπορίες

Ακολουθώντας τα βήματα του χτες, ανακαλύψαμε τα μονοπάτια του σήμερα…

Ενετοί και Φράγκοι την είπαν «Αρζαντιέρα», δηλαδή «Ασημένια» για τα γκριζόλευκα βράχια της. Οι κάτοικοί της εδώ και χιλιάδες χρόνια τη λένε «Κίμωλό μου, Παράδεισό μου» δείχνοντας την αγάπη τους στον τόπο τους, με τη λιτή και προσιτή ομορφιά της. Ανέγγιχτη σχεδόν από το πέρασμα του χρόνου, η Κίμωλος αποτελεί ιδανικό προορισμό για όσους αναζητούν την επαφή με την ατόφια ελληνική γη, τους κατοίκους της και τον τρόπο ζωής τους.Ακολουθώντας τις οδηγίες της καλαίσθητης έκδοσης των παιδιών του Χωριού, «Κίμωλος-Πολύαιγος, διαδρομές στη φύση» πεζοπορήσαμε στα παλιά καλντερίμια και μονοπάτια, τους δρόμους πολιτιστικής κληρονομιάς, ανάμεσα στις αμέτρητες πεζούλες καλλιεργήσιμης γης και τις θαυμάσιες παραλίες στις οποίες οδηγούν όλα σχεδόν αυτά τα μονοπάτια. Ακολουθώντας τα βήματα του χτες, ανακαλύψαμε τα μονοπάτια του σήμερα και διαπιστώσαμε ότι κάποια από αυτά χρειάζονται καθαρισμό και διάνοιξη όπως αυτό που περνάει από το Σκιάδι, ένα γεωφυσικό μνημείο που χαρακτηρίζει το νησί. Έτσι, το Δ.Σ. του Συλλόγου μας αποφάσισε να οργανώσει τους εθελοντές του ώστε να προσφέρουν στο νησί τη βοήθειά τους για να ενισχυθεί η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού στο νησί καθώς θα αποτελέσουν πόλο έλξης ελλήνων και ξένων τουριστών και πεζοπόρων.

Σας καλούμε, όπως κάθε καλοκαίρι, να κλείσουμε την φετινή ορειβατική-εθελοντική χρονιά, με το καθιερωμένο πρόγραμμα εθελοντικού καθαρισμού μονοπατιών. Μας περιμένουν έξι μέρες εθελοντικής πεντάωρης δουλειάς, με ενδιάμεση ολοήμερη ξεκούραση και επίσκεψη στην Πολύαιγο, καθημερινές μικρές πεζοπορίες και κολύμπι. Καταγάλανες παραλίες όπως Ελληνικά, Μαυροσπήλια, Κλήμα, Σούφι, Καλαμίτσι, Μπονάτσα,  και άλλες, κατάλευκα ξωκλήσια, το Σκιάδι, τα «σύρματα» στη Γούπα, το Κάστρο και τα καλντερίμια του Χωριού, με τα γραφικά μαγαζάκια και τη νυχτερινή ζωή.

Το πρόγραμμα των πολιτιστικών δρώμενων του 9/ήμερου είναι:

Εβδομάδα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος 2013

Μονοπάτια στον πολιτισμό της Ελλάδας και του κόσμου!

Κυριακή 7 Ιουλίου

20:30 «Χορεύοντας με τον Ραϊντέλ», ντοκιμαντέρ του Αλέξη Τσάφα, 2002, διάρκεια 87’.

Ένα ταξίδι στην Κούβα μέσα απ’ τους δρόμους της… Αθήνας.

Μετά την προβολή, θα ακολουθήσει πάρτυ με τους πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ, Ραϊντέλ και Μαγαλί, που θα μας μυήσουν στους κουβανέζικους  χορούς!

Δευτέρα 8 Ιουλίου

20:30 «Νύφες», ταινία του Παντελή Βούλγαρη, 2004, διάρκεια 135’.

Το ταξίδι επτακοσίων γυναικών από την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Ρωσία στη Νέα Υόρκη, όπου θα συναντήσουν τους άντρες που πρόκειται να παντρευτούν.

Τρίτη 9 Ιουλίου

20:30 «Από τον Όλυμπο στο Έβερεστ», ντοκιμαντέρ του Παύλου Τσιαντού, 2009, διάρκεια 90’.

Η διαδρομή της ελληνικής αποστολής, από την καθημερινότητα της Ελλάδας μέχρι τα 8.850 μέτρα της κορυφής.

Τετάρτη 10 Ιουλίου

20:30 «Παραμύθια σε μονοπάτια της γης και τ' ουρανού: Ένας δράκος μια φορά…», αφήγηση λαϊκών παραμυθιών και μύθων από την αρχαία ελληνική μυθολογία για τους μικρούς μας φίλους.

Φοβάται κανείς τους δράκους; Ποιο μυστικό κρύβει ο τετράψηλος πύργος; Ελάτε να σεργιανήσουμε στα μονοπάτια του... ήλιου! Μια οαράσταση για όλα τα παιδιά της Κιμώλου

Αφήγηση: Νίκη Κάπαρη. Μουσική, ατμόσφαιρα, τραγούδι:Γιάννης Ψειμάδας.

Παρασκευή 12 Ιουλίου

20:30 «Πέτρινοι φύλακες», ντοκιμαντέρ της Έλενας Καλογρίδη, 2010, διάρκεια 20’.

21:00 «Παραμύθια στα μονοπάτια της γης και τ' ουρανού: Αγάπης κάστρα άπαρτα», αφήγηση θρύλοι για κάστρα, που η αγάπη μονάχα ανοίγει τις πύλες τους, και παραμύθια για θάλασσες… αταξίδευτες!

Αφήγηση: Νίκη Κάπαρη, μουσική, ατμόσφαιρα, τραγούδι:Γιάννης Ψειμάδας.

Οι προβολές γίνονται με την έγκριση και την άδεια των παραγωγών των ταινιών.

Πλατεία Ιερού Ναού του Σωτήρος, Χωριό, Κίμωλος.Είσοδος Ελεύθερη 

Πρωτομαγιά στην Κίμωλο

Αν και έχουν περάσει σχεδόν δύο μήνες από την Πρωτομαγιά, αποφασίσαμε να σας εξιστορήσουμε ένα παλιό παραδοσιακό κιμουλιάτικο έθιμο, το οποίο υπάρχει ακόμα και σήμερα, βέβαια είναι κάπως διαφοροποιημένο.

Εκτός λοιπόν από το ότι μάζευαν λουλούδια και έφτιαχναν με αυτά στεφάνι και ανθοδέσμες, κάτι το οποίο γίνεται σε όλη την Ελλάδα, στην Κίμωλο επικρατούσε και ένα άλλο έθιμο το οποίο λάμβανε και λαμβάνει χώρο στο νησί μας παραμονή Πρωτομαγιάς, κυρίως τα μεσάνυχτα όπου η κίνηση στα σοκάκια του νησιού είναι μειωμένη και ο περισσότερος κόσμος κοιμάται.

Τα παλιά τα χρόνια, τα ζευγάρια δεν είχαν τις ελευθερίες που έχουν σήμερα. Έτσι λοιπόν, οι Κιμουλιάτες βρήκαν κάποιον τρόπο για να εκδηλώνουν την αγάπη τους στις εκλεκτές της καρδιάς τους. Αργά το βράδυ ξεκινούσαν με μυστικότητα, έκοβαν λουλούδια από τις αυλές και έφτιαχναν ανθοδέσμες ενώ κάποιοι άλλοι έπαιρναν γλάστρες ολόκληρες και τις τοποθετούσαν έξω από την πόρτα του σπιτιού της αγαπημένης τους, ώστε να βρει τον Μάη της το πρωί της Πρωτομαγιάς!

Υπήρχαν όμως μερικοί που ήταν τεμπέληδες και αντί να βρουν κάτι για να το πάνε στις αγαπημένες τους, έπαιρναν τα λουλούδια και τις γλάστρες που ήδη υπήρχαν έξω από την πόρτα κοριτσιών άλλων παλικαριών και τα πήγαιναν στις δικές τους κοπέλες.

Κάποιοι άλλοι, που τους άρεσε να κάνουν διαολιές, αντικαθιστούσαν τις ήδη υπάρχουσες γλάστρες και τα λουλούδια, με ξερά ή άσχημα λουλούδια, όπως για παράδειγμα τα γαιδουράγκαθα. Και έτσι λοιπόν όταν ξυπνούσαν οι Κιμουλιάτισσες, τα συναισθήματα ήταν ανάμεικτα, ανάλογα με το τι θα έβρισκαν έξω από την πόρτα τους.

Σιγά σιγά όμως, το έθιμο διαφοροποιήθηκε και εκτός από τους ρομαντικούς που εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να πηγαίνουν τον Μάη στην καλή τους, κατά κύριο λόγο επικρατούν οι ''σκανταλιάρηδες''. Έτσι, οτιδήποτε μπορεί να μετακινηθεί, όπως αυτοκίνητα, μηχανάκια, καρέκλες, τραπέζια, γλάστρες κ. ά., την παραμονή της Πρωτομαγιάς τοποθετείται μες στην μέση του δρόμου και από άκρη σ' άκρη το χωριό θυμίζει βομβαρδισμένο τοπίο.

Επομένως, οι μόνες κερδισμένες είναι οι κοπέλες που βρίσκουν το πρωί έξω από το σπίτι τον Μάη τους, ενώ όλοι οι υπόλοιποι ψάχνουν τα πράγματά τους και τα γυρίζουν πίσω στην θέση τους, διαδικασία όχι και τόσο ευχάριστη.

Εμείς το μόνο που έχουμε να πούμε είναι να μην σταματήσουν ποτέ να υπάρχουν αυτά τα έθιμα και να ευχηθούμε και του χρόνου!

Παρακάτω σας παραθέτουμε ορισμένες φωτογραφίες οι οποίες δεν είναι και τόσο καλές και παρακαλούμε όποιος έχει καλύτερες και επιθυμεί να μας τις στείλει:

Πασχαλινές Κιμουλιάτικες Γεύσεις ( Μέρος 2ο )

Όπως είδαμε και στην προηγούμενη μας ανάρτηση, οι παραδοσιακές πασχαλινές Κιμουλιάτικες λιχουδιές είναι πάρα πολλές!
Πάμε τώρα να δούμε και κάποιες άλλες που με τα χρόνια σιγά σιγά σβήνουν.

Αρχικά, θα μιλήσουμε για τα γνωστά σε όλους μας κουλουράκια. Τα κουλουράκια λοιπόν,οι νοικοκυρές του νησιού μας τα έφτιαχναν την Μ. Εβδομάδα και είχαν περίτεχνα σχέδια.

Στη συνέχεια, την σκυτάλη παίρνουν τα πασίγνωστα κόκκινα αβγά. Τα κόκκινα αβγά στην Κίμωλο είχαν δύο χρήσεις: το τσούγκρισμα μετά την Ανάσταση αλλά και ως γούρι, καθώς το Μ. Σάββατο τοποθετούσαν ένα κόκκινο αβγό στα εικονίσματα, το οποίο το αντικαθιστούσαν ένα χρόνο μετά με το καινούριο αβγό.

Σειρά παίρνει η κουτσούνα. Η κουτσούνα ήταν ένα ψωμάκι σε σχήμα κοτσίδας (όπως τα τσουρέκια), στην άκρη του οποίου έβαζαν ένα κόκκινο αβγό. Έφτιαχναν μια για κάθε μέλος της οικογένειας, κάθε Μ. Σάββατο.

Κιμουλιάτικη κουλούρα: ένα φαγητό στολίδι . Στο κέντρο της είχε ένα κόκκινο αβγό και γύρω γύρω λεπτομερή διακόσμηση που κάθε νοικοκυρά την έκανε όπως επιθυμούσε. Φτιαχνόταν από το ίδιο ζυμάρι που φτιάχνονταιτα κουλουράκια και αφού ψηνόταν, κρεμιόταν στον τοίχο  την Κυριακή του Πάσχα, σαν στολίδι. Αν το Πάσχα έπεφτε νωρίς, την ξεκρέμαγαν την Πρωτομαγιά και την έτρωγαν. Αν όμως έπεφτε αργά, την άφηναν μερικές μέρες στον τοίχο, ανεξαρτήτου Πρωτομαγιάς, και ύστερα την έτρωγαν. Εκτός από κουλούρα έφτιαχναν και άλλα σχέδια, όπως πουλάκια ή καλαθάκια.

Η ονομασία της είναι λαδένια χάμω( κάτω). Την έλεγαν έτσι γιατί την ακουμπούσαν κάτω στο φούρνο για να ψηθεί χωρίς να την βάλουν σε ταψί. Η συνταγή είναι η ίδια με τη λαδένια απλά έχει μόνο λάδι, πιπέρι και αλάτι. Μπορεί η συνταγή να είναι απλή αλλά είναι πεντανόστιμη. Αυτοί λοιπόν είναι οι δύο τύποι της λαδενίτσας μας.

Μιας και αναφερόμαστε στην λαδένια μας θα θέλαμε να τονίσουμε ότι καλό θα ήταν πριν την δημοσίευση οποιουδήποτε άρθρου, οι αρθρογράφοι να μάθουν πως ο τόπος της λαδένιας είναι η Κίμωλος και κανείς άλλος.

Τέλος, θα θέλαμε να εκφράσουμε τον  θαυμασμό μας για το βίντεο που δημιουργήθηκε από τον κύριο  Χαλκιόπουλο και βρήκαμε τυχαία στην ιστοσελίδα vimeo.com, το οποίο σας παραθέτουμε:

Πασχα Κιμωλος 2013 from zak on Vimeo.

Κίμουλο μου, Παραδεισό μου...

Υ.Γ.: Δυστυχώς στο αρχείο μας δεν είχαμε επαρκές φωτογραφικό υλικό για τα συγκεκριμένα Κιμωλιάτικα εδέσματα. Παρακαλείται όποιος έχει να μας στείλει.

Πασχαλινές Κιμουλιάτικες γεύσεις

Το Πάσχα για την Κίμωλο δεν είναι μόνο μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή. Είναι ταυτόχρονα και μια γιορτή των γεύσεων. Μια πανδαισία γευστικών χρωμάτων και αρωμάτων που δίνουνε σε κάθε κιμουλιάτικο σπίτι που συνεχίζει να παρασκευάζει τα συγκεκριμένα εδέσματα (που θ’ αναφέρουμε πιο κάτω) μια ατμόσφαιρα όχι μόνο τοπική αλλά και μοναδική

Οι πασχαλιάτικες συνταγές του τόπου μας δεν σχετίζονται κατά βάση με τον παραδοσιακό οβελία αλλά είναι κυρίως παρασκευές ζύμης και είναι και αρτίσιμες (λαμπριάτικες) αλλά και νηστίσιμες. Τις συνταγές και τον τρόπο εκτέλεσης μπορεί να τον βρει κανείς στην επίσημη ιστοσελίδα της Κιμώλου www.kimolos.gr σε μια εξαιρετική έκδοση που επιμελήθηκαν οι μαθητές του γυμνασίου λυκείου Κιμώλου και καθηγήτρια μαθηματικός Φιλιώ Ελένη Βενάρδου.  Εμείς περιοριζόμαστε στην κωδικοποίηση τους προτάσσοντας την διαχρονική και γευστική τους αξία χωρίζοντας της σε τρεις κατηγορίες.

ΑΛΑΔΩΤΕΣ

          Τις μέρες της απόλυτης νηστείας η πεντανόστιμη κιμουλιάτικη ΕΛΕΝΙΑ  κυριαρχεί. Ζυμωτό ψωμί που μέσα στη ζύμη του περιέχει μικροσκοπικές κορωνέϊκου τύπου ελίτσες που δίνουνε στο ταπεινό ψωμάκι μια εξαιρετικά πικάντικη γεύση. Εύκολο να το κάνει κανείς ακόμα και στο σπίτι του παίρνοντας  ζύμη από το φούρνο της γειτονιάς του κι αν δε βρει ελίτσες του ίδιου τύπου ας βάλει φιλετάκια ελιάς χωρίς κουκούτσι που βρίσκονται πλέον σε κάθε σούπερ μάρκετ.

          Πολλά χρόνια πριν σ’ αυτό το ταπεινό αλλά τόσο ξεχωριστό εδεσματολόγιο έπαιρνε μέρος και η ΤΣΟΥΚΝΙΔΕΝΙΑ που περιείχε όχι ελιές αλλά βλαστάρια από τρυφερές ανοιξιάτικες τσουκνίδες όπως πληροφορούμαστε από τα ‘’ΚΙΜΩΛΙΑΚΑ’’ κι αυτό όπως μαθαίνουμε ήτανε το μοναδικό φαγάκι της μεγάλης Παρασκευής.

          Κι επειδή κανένα ιδιαίτερο γεύμα όσο ταπεινό κι αν είναι δεν τελειώνει χωρίς επιδόρπιο το ρόλο αυτό αναλάμβανε η ΣΤΑΦΙΔΕΝΙΑ που ήτανε το ίδιο παρασκεύασμα αλλά με σταφίδες αυτή τη φορά.   

ΠΑΡΑΣΚΕΥΕΣ ΜΕ ΛΑΔΙ

Εδώ κυρίαρχο ρόλο παίζει η ντομάτα. Μια φορά κι ένα καιρό βλέπετε τα ελληνικά σπίτια δεν είχανε ψυγεία και η ντομάτα όπως ξέρουμε έχει τη δυνατότητα ν’ αντέχει στο χρόνο είτε σε μορφή τοματοπολτού, είτε αποξηραμένη σε φέτες από το καλοκαίρι (όταν είναι η εποχή τη)ς και στη συνέχεια περασμένη σε σπάγκο και κρεμασμένη να περιμένει μέχρι να χρησιμοποιηθεί.

Για όσους λοιπόν δεν αντέχουνε χωρίς λάδι η θεϊκή ΛΑΔΕΝΙΑ της Κιμώλου ή αλλιώς η πίτσα του φτωχού παίρνει το ρόλο του βασιλιά. Ζυμάρι ντομάτα κρεμμύδι και λάδι αρκούν για την κατασκευή μιας εξαιρετικά δημοφιλούς πίτας που απογειώνει τη γεύση και γι’ αυτό έχει προ πολλού περάσει τα στενά όρια του νησιού μας.

Δεν είναι όμως μόνο αυτή. Υπάρχει κι ο δυσεύρετος πλέον κιμουλιάτικος ΜΠΕΡΤΕΣ (πελτές) που με λαδάκι και κρεμμύδι ή κάπαρη  δημιουργεί στο λεπτό μια χορταστική γευστική λιχουδιά. Κι εδώ ο γνωστός τοματοπελτές από τα καταστήματα τροφίμων μπορεί να κάνει τη δουλειά του όταν δεν υπάρχει πιο εξειδικευμένη πρώτη ύλη.

Και βέβαια με τις ξερές φετούλες ντομάτας που έχουμε κρατήσει ή αλλιώς με λιαστές του εμπορίου και κουρκούτι χωρίς αυγό, μπορούμε να φτιάξουμε εξαιρετικές ΤΗΓΑΝΙΤΕΣ που απογειώνουνε τον ουρανίσκο.

Αν και δεν πρόκειται για πασχαλινή συνταγή αξίζει να πούμε μια κουβέντα για τα ΠΑΠΟΥΔΙΑ τα γνωστά ξερά μαυρομάτικα φασόλια που τα λέμε έτσι γιατί όταν τα μουσκεύεις στο νερό για να μαλακώσουνε ‘’παπουδιάζουν’’. 

Τα φασόλια αυτά είναι για την Κίμωλο ότι η φάβα για την Σαντορίνη και τα ρεβίθια στη Σίφνο.  Αφού τα νεροβράσουμε, το λάδι μπαίνει στη συνέχεια στην πρόχειρη αλλά νόστιμη αυτή σουπίτσα ωμό. Συμπληρώνουμε με ξύδι κρεμμύδι και ελίτσες κι όποιος τα θέλει αλάδωτα μπορεί να βάλει αντί για λάδι ταχίνι.

ΤΟΥ ΚΟΥΝΙΣΤΗ ΠΟΥ ΣΕ ΚΟΥΝΕΙ

Του κουνιστή που με κουνεί

του πρέπει μια τυρένια

του πρέπει μια μελόπιτα

και μια μαραθένια

Έτσι τραγουδάει η κοπελιά στον εκλεκτό της καρδιάς της στις κούνιες από ξύλο κέδρου που δένανε κάθε Λαμπρή στην πλατεία του κάμπου για να κουνήσουνε οι νέοι τα κορίτσια και να ‘’δέσουνε’’ τα ειδύλλια.

Τα αιγοπρόβατα έχουνε γεννήσει, γάλα υπάρχει άφθονο για να γίνουνε μανούρες και μυζήθρες και ο μάραθος με το πλούσιο αρωματικό έλαιο και τη μεθυστική μυρωδιά βρίσκεται παντού.

Έτσι πάνω στο χοντρούτσικο φύλο που ανοίγουνε οι νοικοκυρές του τόπου μας μπαίνει η γέμιση γι’ αυτές τις μοναδικές τυροκατασκευές που δύσκολα βρίσκεις όμοιες τους κάπου αλλού σε γεύση, υφή και σχήμα.  ΤΥΡΕΝΙΕΣ,  ΑΜΑΡΑΘΕΝΙΕΣ, ΚΟΛΟΚΥΘΕΝΙΕΣ ή φλαούνες.

Βάση τους τα χλωροτύρια της άνοιξης η προσθήκη μάραθου στις αμαραθένιες και κόκκινης κολοκύθας (και μάραθου) στις κολοκυθένιες δημιουργούν ένα γευστικό περιβάλλον που θα ενθουσιάσει κάθε ομοτράπεζο του πασχαλινού τραπεζιού ότι γευστικές προτιμήσεις κι αν διαθέτει.

Και βέβαια το πλούσιο πασχαλινό τραπέζι δεν θα μπορούσε να τελειώσει χωρίς το απόλυτο επιδόρπιο τη ΜΕΛΟΠΙΤΑ. Παρασκευή άκρως συγγενική με τα πασίγνωστα κρητικά καλτσούνια. Μιλάμε για το απόλυτα ελληνικό cheesecake με παράδοση αιώνων και μοναδική γευστική ιδιαιτερότητα.

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Αγαπητοί πατριώτες και φίλοι της ιστοσελίδας προβάλλοντας την ταυτότητα του τόπου μας εκτιμάμε πως αξίζει τον κόπο ν’ αναδείξουμε και την γευστική μας παράδοση όχι μόνο λόγω λαογραφικής σημασίας της αλλά και του πολύτιμου συμβολισμού που περιέχουν τα στοιχεία που παρουσιάζουμε.

Η αυτάρκεια και η ευρηματικότητα που γεννούσε η φτώχεια έκανε τους ανθρώπους να δίνουνε μαγικές διαστάσεις στα ελάχιστα υλικά που είχανε στη διάθεση τους προκειμένου να δώσουνε ελπίδα και νοστιμιά στη δύσκολη ζωή τους. Ας μην το ξεχνάμε τις μέρες που περνάμε.

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ