Κίμωλος 9/1884 από τον James Th. Bent (Μέρος 4ο)

(Η παραλία των Ελληνικών)

...Εκείνο το απόγευμα, λίγο μετά την επιστροφή, η σύζυγός μου ισχυρίστηκε πως έχει πονοκέφαλο, περισσότερο από μια λαχτάρα για μοναξιά και ανάπαυση, παρά από πραγματικό πόνο. Χωρίς δισταγμό η οικοδέσποινα μας, πήγε να φέρει τη μητέρα της, μια μαραζωμένη, ηλικιωμένη, ρυτιδωμένη γυναίκα εβδομήντα και περισσότερων ετών, η οποία προσφέρθηκε να θεραπεύσει την ασθένεια με την τέχνη της μαγείας με το συνοδευτικό ξόρκι.

Έβγαλε από την τσέπη της ένα μεγάλο μαντήλι του κεφαλιού, του οποίου σε μια γωνία έδεσε ένα κυλιόμενο κόμπο. Πήρε αυτό τον κόμπο στα γόνατά της και έβαλε τον αγκώνα της πάνω σε αυτόν και έπειτα, με μεγάλη συζήτηση για τη μέτρηση, προχώρησε να μετρήσει στην αντίθετη γωνία από τον αγκώνα της, μέσα στο μεσαίο δάχτυλο, όπου ήταν αυτός μέχρις ότου έβαλε το πρώτο δάχτυλο του αριστερού της χεριού κατ' ευθείαν πέρα από το μετρημένο σημάδι. Το μαντήλι πήγε τρεις φορές και περίπου τέσσερις ίντσες πάνω. Αυτό το κομμάτι των τεσσάρων ιντσών το κρατούσε στο αριστερό της χέρι και κουνούσε με το δεξί τον κόμπο σταθερά πάνω από το κεφάλι του ασθενούς, λέγοντας το ακόλουθο ξόρκι:

Κάτω στο γιαλό 

Κάτω στο περιγιάλι

Χιλιάδες μυριάδες κάθονται,

και κάνουν εμετό και στον Θεό προσεύχονται.

Και ο Χριστός επέρασε

με τους δώδεκα αποστόλους και είπε:

''Τι σας συμβαίνει τέκνα μου;

Γιατί κάνετε εμετό; γιατί θέλετε να εξαγνιστείτε;

Γιατί παρακαλάτε τη βοήθεια του Θεού;''

Ω! Κύριε μου, Ω! Χριστέ μου!

Εσύ που γνωρίζεις όλα τα μυστικά του κόσμου.

Ακόμα δεν ξέρετε ότι τα πράγματα είναι απλά;

Έχουμε ηλίαση και εξαγνιζόμαστε

και κάνουμε εμετό και εκλιπαρούμε το Θεό.

Βάλε στο βάζο κρύο νερό,

με φύλλο μυρτιάς και με βλαστό του βάτου.

Έπειτα προσευχήσου και πες,

Άγιε μου Παντελεήμονα, Άγια μου Αναστασία!

Πέταξε μακρυά το δηλητήριο, τον πόνο από αυτόν τον ήλιο

και όλα τα κακά απ' αυτόν τον άνθρωπο.

Ευχαριστούμε για την ειδική ερμηνεία την οικοδέσποινά μας, που ενώ ήμουν σε θέση να γράψω τις λέξεις που η γριά μουρμούρισε με μια φωνή που ίσα που ακουγόταν, εκείνη αρνήθηκε κατηγορηματικά να τις επαναλάβει πιο ευδιάκριτα.

Όταν μετρήθηκε το μαντήλι και πάλι με τον ίδιο τρόπο, μόνο με κάποιο ταχυδακτυλουργικό, φάνηκε να έχει φτάσει τρεις φορές. ''Αχ!'' φώναξε, ''θα υπέφερες από ήλιο, γιατί το μαντήλι είναι μικρότερο. Αν δεν έχεις τίποτα, παραμένει στο ίδιο μήκος, αν πάσχεις από ήλιο, γίνεται μικρότερο''.

Μετά το χτύπημα με κρύο νερό στο κεφάλι του ασθενούς και μουρμουρίζοντας το ίδιο ξόρκι, η γριά υποσχέθηκε άμεση ανακούφιση με το ηλιοβασίλεμα και την ώρα του ηλιοβασιλέματος θα το μετρούσε πάλι για πιο σίγουρη θεραπεία. Ο ασθενής θα μπορούσε να πει πως ο πόνος ποτέ δεν υπήρξε πραγματικά, αλλά μόνο καλό είχε να πει για τη γριά, πως είναι μια έξυπνη θεραπεύτρια. Με ποιο τέχνασμα κατάφερε να μετρήσει το μαντήλι για μικρότερο θα παραμείνει ένα μυστήριο για εμάς, αν και την παρακολουθούσα στενά.

(...)

Το επόμενο πρωί, αποχαιρετίσαμε τον καπετάν Γιώργη. Ήταν απασχολημένος με την προετοιμασία για την επιστροφή του στη Σέριφο με θετική αύρα και προφανώς ήταν αρκετά ικανοποιημένος, καθώς μουρμούριζε στον εαυτό του χαρούμενα ένα από τα αγαπημένα δίστιχα των ναυτικών του νησιού:

Η θάλασσα είναι η μάνα μου

Το κύμα είναι ο αδελφός μου

Τα βότσαλα στην ακτή

Με πολύ αγάπη λατρεύω

Και όταν συναντηθήκαμε μαζί του πάλι στη Σύρα μερικούς μήνες αργότερα, ήμασταν οι πιο καλοί φίλοι. Εμείς δεν χωρίσαμε από τον οικοδεσπότη και την οικοδέσποινα μας στην Κίμωλο με τόσο φιλική γνώμη. Αυτοί οι καλοί άνθρωποι δεν είναι σωστοί με τους τρόπους του κόσμου, να τους δίνεις ότι σκέφτονται ακριβώς σταθερά αλλά ευγενικά. Και όταν βλέπουν ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα να πάρουν πια άλλα από αυτόν που δεν ντρέπεται, γίνονται ακατανίκητα φιλικοί και πάλι.

Ήταν το σχέδιο μας να επισκεφθούμε ένα σημείο που ονομάζεται Ελληνικά πριν από τη διέλευση μας στη Μήλο, όπου βρίσκονται τα ερείπια μιας εκτεταμένης παλιάς πόλης στη δυτική ακτή, ακριβώς απέναντι από τη Μήλο. Ο δήμαρχος της Κιμώλου μας έδειξε μια συλλογή των θησαυρών που είχε βρει σκάβοντας εκεί που είναι το ακίνητο του και για τον φόβο του μήπως χρειαστεί να εγκαταλείψει το θησαυρό του, πηγαίνει εκεί τη νύχτα με τους εργάτες του και τους ανασκαφείς του. Ακούσαμε υπέροχους λογαριασμούς του πλούτου που είχε αποκτήσει από τα ''ευρήματα'' του.

Ο αρχαιολογικός χώρος της πόλης της Κιμώλου έχει κυνηγηθεί από τους αρχαιοκάπηλους. Ο κ. Μπρεστ ήταν εδώ πρόξενος της Γαλλίας και το 1799 ήταν ένα είδος βασιλιά στο νησί, όταν τα Γαλλικά σκάφη ναυσιπλοούσαν.(...) Ο κ. Μπρεστ ήταν που μετά από χρόνια ανακάλυψε την Αφροδίτη της Μήλου και ο γιος του ( τώρα είναι γέρος), εξακολουθεί να είναι υποπρόξενος στη Μήλο και ένας άνδρας με βάρος. Από παλιά ο κ. Μπρεστ χρησιμοποιούσε την Κίμωλο για τη διατροφή πολλών μουσείων της Ευρώπης και άνοιξε πολλούς κερδοφόρους τάφους πολύ πριν υπάρξουν οι δήμαρχοι.

Από την έκταση των θεμελίων μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι αυτή η πόλη είχε εξαιρετική σημασία και μας το δείχνουν τα μεταλλεία αργύρου που κάποτε υπήρχαν στο νησί και στον μεσαίωνα, ως εκ τούτου ονομαζόταν Argentiere. Περίπου 200 μέτρα από την ακτή των Ελληνικών υπάρχει ένα βραχώδες νησάκι του Αγίου Ανδρέα, το Δασκαλιό,  το οποίο είναι καλυμμένο με ερείπια αρχαίων σπιτιών, σπασμένα αγάλματα και τάφους.

Στο βυθό της θάλασσας μπορούσαμε να δούμε ευδιάκριτα μια υπέροχη σαρκοφάγο, την οποία οι βαρκάρηδες μας είπαν ότι είχαν προσπαθήσει πολλές φορές να την τραβήξουν αλλά ποτέ δεν τα κατάφεραν.

Υπάρχουν θεμέλια των σπιτιών, τάφοι και κοίλα σπήλαια, που έχουν επεκταθεί με κάποιο τρόπο κατά μήκος της ακτής, τα οποία δε φαίνονται ακόμα για να αποτελέσουν έδαφος κυνηγιού για θησαυρούς. Καθώς περπατούσαμε κατά μήκος, βρήκαμε σχεδόν θαμμένο στην άμμο ένα καλοσχηματισμένο βερνικωμένο κύλικα, ο οποίος μας έκανε να χαρούμε.

Μεταξύ Κιμώλου και Μήλου το στενό είναι μόνο μισό μίλι πλατύ, αλλά είχαμε τη μέγιστη δυσκολία στο πέρασμα του. Υπάρχει μια κανονική βάρκα που είναι υποτίθεται για να το διασχίζει όταν το απαιτούν οι ταξιδιώτες, αλλά όταν υπάρχει λίγο αεράκι. Πρέπει λοιπόν να περάσουμε τη νύχτα σε μια μικροσκοπική εκκλησία που χρησιμοποιείται από εκείνους που ταξιδεύουν μεταξύ των δύο νησιών.

Κίμωλος 9/1884 από τον James Th. Bent (Μέρος 3ο)

Η θέα από το όρος Παλιόκαστρο

... Είδαμε μια πολύ θλιβερή υπόθεση σε αυτή την εκκλησία. Ένας φτωχός νεαρός ναύτης είχε επιστρέψει την προηγούμενη ημέρα έξαλλος και τρελός από ένα ταξίδι και οι ναύτες συνάδελφοί του, έδωσαν την ακόλουθη εξήγηση για την αιτία. Καθώς έφερναν γύρω από το Ακρωτήρι Μαλέα μια φοβερή θύελλα ήρθε και ένα φως που ονομάζεται Τελώνια παρατηρήθηκε στο λαιμό του και οι φτωχοί νέοι συνάδελφοί του του είπαν ότι θα είναι μια θυσία για το δαίμονα του αέρα.

Στους Έλληνες ναυτικούς αρέσει μια ιταλική ιστορία που αναφέρεται στη φωτιά του Αγίου Elmo. Έχουν σταθερή πεποίθηση στο κακό οιωνό αυτών των ατμοσφαιρικών φώτων και προσπαθούν να τα ξορκίσουν με μαγικές λέξεις ή με πυροβολισμούς ή χτυπώντας χάλκινα πνευστά που τους προσωποποιούν, ακόμα και τα πουλιά είναι κακός οιωνός που εγκαθίστανται στα κατάρτια. Από τη γη τους φαίνονται από πάνω σαν δαίμονες που κατοικούν στον αέρα για να αποτρέψουν την μεταφορά των ψυχών από τη γη στον ουρανό.

Ο φτωχός νέος είχε φτάσει στην εκκλησία της Παναγίας της Οδηγήτριας και ήταν εμφανές σε όλους ότι είχε χάσει τα λογικά του, είτε λόγω του περίεργου φωτός είτε όχι. Κάθε φορά που ένα άτομο γίνεται έξαλλο, ο γιατρός τον στέλνει μακριά και καλείται ο ιερέας αν μπορεί να φέρει τον πάσχοντα στην εκκλησία. Αν δεν τον επισκεφθεί ο ιερέας στο σπίτι η καμπάνα της εκκλησίας είναι σκαλί για να οδηγήσει το διάβολο μακριά(...).

Ήταν θλιβερό να βλέπεις τον νεαρό άνδρα με ωχρό πρόσωπο και περιπλανώμενο μάτι να περιβάλλεται από τους θλιμμένους του φίλους. Ήταν μαζί του στην εκκλησία όλη τη νύχτα και είχαν την πρόθεση να τον κρατήσουν εκεί και όλη την ημέρα, ελπίζοντας κάθε ώρα για την εύνοια της Παναγίας προς αυτόν. Ένοιωσα να ενδιαφέρονται πολύ για τους φτωχούς συμπολίτες τους και δεν υπήρξε βελτίωση της κατάστασης μέχρι να εγκαταλείψω το νησί.

Ήταν καλή μας τύχη να βρεθούμε σε τελετή διαφορετικής φύσης, σε ένα σπίτι μου πήγαμε λίγο μετά.

Μερικά κορίτσια ήταν απασχολημένα με το, όπως μας είπαν, κέικ της Αγίας Αικατερίνης. Η συνταγή είναι απλή και έχει ως εξής: Παίρνεις τρεις χούφτες αλεύρι και το αλάτι των τριών πρέπει να το πάρει μια ηλικιωμένη γυναίκα που έχει παντρευτεί μία φορά για να το αναμείξει. Στη συνέχεια, φτιάχνει το κέικ, άγευστο και αλμυρό, και όπως είναι το τρώνε.

Ξαπλώνουν και πρέπει να καλέσουν την Αγία Αικατερίνη να μεσολαβήσει να τους στείλει ένα σύζυγο. Όταν γίνει αυτό, τα κορίτσια προσπαθούν να κοιμηθούν και να ονειρευτούν, αν είναι δυνατόν, την επιθυμία τους. Να πιει κάποιος γενναίος άνδρας ένα ποτήρι νερό και να τους το παραδώσει. Αν ονειρευτεί αυτόν το νεαρό άνδρα είναι ο σύζυγος που της προορίζεται από την Αγία Αικατερίνη. Είναι να μην αναρωτηθείς ότι μερικές φορές τα όνειρά τους περιστρέφονται γύρω από την επιθυμία τους για κατανάλωση υγρών και νέων ανδρών, όταν έχουν φάει τόσο πολύ αλάτι και έχουν σκεφτεί τόσο πολύ για τους συζύγους.

Δεν είδα ποτέ ξανά τα κορίτσια για να τους ρωτήσω το αποτέλεσμα του πειράματός τους, αλλά δεν αμφιβάλλω ότι αργά ή γρήγορα θα βρουν σύζυγο γιατί ήταν όμορφα κορίτσια με ένα τύπο Ιονίου, στρογγυλά πρόσωπα και τα περίεργα αμυγδαλωτά μάτια. Αυτός είναι σαφώς ο Κιμωλιάτικος τύπος. Εκείνο το βράδυ , εκτός από την παλιά Κιμωλιάτικη φορεσιά, στο κεφάλι είχαν ένα πράγμα που το λένε κουρλί, είναι ένα από τα πέπλα της Ανατολής που χρησιμοποιούμε ως πρόχειρο ύφασμα για προστασία(...). Από τους ώμους μέχρι τα τακούνια φορούν μια ρόμπα από ασημί μπροκάρ, καλυμμένο με χρυσά και πολύχρωμα λουλούδια, μακριά μανίκια χαλαρά και ύφασμα που καλύπτει το μπούστο. Η γυναίκα είναι κατάλληλη να αναδείξει αυτό το μακρύ φόρεμα, καθώς είναι ψηλή και όμορφη με αυτά τα σκοτεινά αμυγδαλωτά μάτια και μια μπουκιά κατάλευκα δόντια, ή όπως το εκφράζουν εδώ, ''μια σπηλιά γεμάτη από άσπρα άλογα''. Έτσι φαινόταν αρκετά βασιλική στην όψη.

Πρότειναν να κάνουμε ένα χορό το βράδυ. Ήταν ευγενικό αλλά υπαινίχθηκαν ότι θα πρέπει να αναμένω και να ανέλθω για το δείπνο και να πληρώσω τους μουσικούς, οπότε τους είπα ευγενικά, ότι θα μπορούσα, αλλά με την προοπτική ότι έχουμε μια δύσκολη μέρα μπροστά μας, το καλύτερο που θα μπορούσαμε να κάνουμε ήταν να πάμε για ύπνο.

Παρά τις συνήθεις δυσκολίες που υπάρχουν με μια προοπτική συνεχούς βροχής σε αυτή τη χώρα, καταφέραμε να ανέβουμε αρκετά νωρίς το επόμενο πρωί στο δρόμο μας, σε ένα λόφο που ονομάζεται Παλιόκαστρο, όπου βρίσκονται τα ερείπια της παλιάς πρωτεύουσας- φρούριο της Κιμώλου.

Ένας ανοιχτομάτης βοσκός μας συντρόφευε σε ένα μέρος της διαδρομής, με γυμνά πόδια και τσάντα από δέρμα ενός ζώου στο λαιμό του. Ήταν μουσικός, σύμφωνα με τις Ελληνικές αντιλήψεις για την μουσική και τραγούδησε μαζί μας αρκετά χαμηλά, μονότονα τραγούδια. Στη συνέχεια συναντήσαμε μερικές γυναίκες, στην πλαγιά του λόφου, δοκιμάσαμε τη γεύση του ψωμιού και των ψαριών τους και φτάσαμε σε ένα υπόστεγο ή μάντρα, κοντά στο παλιό στρατόπεδο, όπου ένας βοσκός ζούσε σε ένα μεγάλο μέρος στην ίδια κατάσταση με το κοπάδι του Οδυσσέα στην Ιθάκη.

Τα σκυλιά γάβγιζαν και βγήκε να μας γνωρίσει, σαν να ήταν ο Τηλέμαχος. Σκύψαμε να μπούμε σε μια μικρή καμπίνα, που αποτελείτο από ένα δωμάτιο, φτιαγμένο από μεγάλες πέτρες, όπου άφηναν τον άνεμο (να μπαίνει) από τις πολλές ρωγμές. Σε όλη την οροφή υπήρχαν δοκάρια, στα οποία βρίσκονταν όλα τα σύνεργα που χρησιμοποιούνται στην κτηνοτροφία.
Μια θέση για φωτιά ήταν σε μια γωνία, χωρίς διέξοδο για τον καπνό, σε μια άλλη γωνιά υπήρχαν μερικά άχυρα που αποτελούσαν το κρεβάτι του βοσκού. Έξω από το τείχος υπήρχε το ημικυκλικό περίβλημα για τα βοοειδή, στον τοίχο του οποίου είχαν τοποθετηθεί ξερά κλαδιά από φραγκοσυκιές και φρύγανα για να ανατραπεί η διαφυγή.

Η θέα από εδώ ήταν πολύ περίεργη. Έμοιαζε σαν στο κέντρο του νησιού να υπήρχε ο κρατήρας ενός τεράστιου ηφαιστείου και που εξακολουθεί να ονομάζεται ''κώνος''. Κάτω στην ακτή, μας υπέδειξε ένα σημείο όπου είναι οι ιαματικές πηγές που προέρχονται από βράχια και που κάποτε ήταν λουτρά, αλλά τώρα αυτό έχει σχεδόν βυθιστεί στη θάλασσα και εκείνοι που θέλουν τα νερά, πρέπει να πάνε και να επιστρέψουν στη πόλη με πλοίο, όλα σε μια μέρα. 
'' Η Κίμωλος είναι το σημείο, λέει ο Tournefort,  όπου οι πειρατές πέρασαν φρικτές ακολασίες στο σώμα που πήραν από τους Τούρκους''. Τώρα σε αυτές τις σπηλιές υπάρχει ακόμα ο φόβος των κατοίκων για τους κατασκηνωμένους πειρατές.

Από την ηφαιστειακή τους φύση, τα πετρώματα συχνά χωρίζονται με φρικτούς θορύβους, με κίνδυνο να πέσει κάποιο κομμάτι, με αποτέλεσμα να τρομοκρατεί προληπτικά τον εργάτη που σπέρνει ή θερίζει τις καλλιέργειες του. Το παλιό στρατόπεδο έχει μια μεγάλη θέση στο ψηλότερο σημείο της Κιμώλου, και υπάρχουν στοιχεία ότι έχει χρησιμοποιηθεί, τόσο στην αρχαία, όσο και στη μεσαιωνική περίοδο, ως ακρόπολη του νησιού. Υπάρχει μεσαιωνικό τείχος, περίπου τρία πόδια( 1 μέτρο) πάχους, που λειτουργεί σε συνδυασμό με το αρχαίο τείχος με τεράστιες πέτρες. Στην κορυφή υπάρχουν στέρνες και χώροι ενταφιασμού, οι οποίοι τώρα χρησιμοποιούνται ως καταφύγια για τα βοοειδή. Και μάλιστα, ήμασταν αρκετά ευτυχείς που είχαμε καταφύγιο που κάποτε ήταν πιθανόν δεξαμενή. Είναι χίλια πόδια πάνω από τη θάλασσα (330 μ.) και τον Δεκέμβριο, μάλλον θα κάνει πολύ κρύο. Αλλά στο ταξίδι της επιστροφής μας ο ήλιος έλαμπε για ακόμη μια φορά και έκανε το κλίμα ξηρό και θερμό πριν φτάσουμε σπίτι.

Συνεχίζεται...

Κίμωλος 9/1884 από τον James Th. Bent (Μέρος 2ο)

Γκραβούρα άγνωστης χρονολογίας. Φαίνεται ο Αϊ Φτάθης και η Κίμωλος. Πιθανόν στον βάθος φαίνεται και το κάστρο της Κιμώλου.

<< Η πίστη τους σε βρικόλακες εδώ στην Κίμωλο είναι πολύ σταθερή, αν και στην Ελλάδα οι κεφαλές της Εκκλησίας είναι τώρα εναντίον του να επιτρέπεται στους ανθρώπους να πιστεύουν κάτι τέτοιο. Αλλά χρειάζεται πολύς χρόνος για την εξάλειψη των δεισιδαιμονιών που έχουν υπάρξει για αιώνες.

Η Κίμωλος και η Μήλος, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλα νησιά του αρχιπελάγους, τα έχουν βρει λοιμώδεις μάστιγες, κατά συνέπεια, σε αυτά τα νησιά η πίστη σε βρικόλακες να είναι εντονότερη από ότι αλλού στις Κυκλάδες, με εξαίρεση ίσως στην άγρια βόρεια Άνδρο. Και κατά τη θλιβερή καταστροφή ενός λοιμού, η θρησκεία λένε ότι μπορεί να βοηθήσει μόνο για να καταστείλει το πνεύμα και μόνο ο παπάς με λειτουργίες μπορεί να ρυθμίσει την κατάσταση... 

Στην Κίμωλο, αν υπάρχει η υπόνοια του βρικόλακα πάνε σε έναν ιερέα( γιατί υπάρχουν ιερείς με μεγάλη άγνοια οι οποίοι θα συμβιβαστούν με τις δεισιδαιμονίες των ανθρώπων), που τους συνοδεύει μέχρι τον τάφο τους το δήθεν φάντασμα και πέφτουν στα γόνατα για να ικετεύσουν τον πολυεύσπλαχνο να έχει συμπόνια γι αυτήν την άθλια ύπαρξη. Μπορεί αυτός να είναι μετά θάνατον για πάντα σφριγηλός όπως οι πέτρες και ο σίδηρος, λέει ο τύπος της εκκλησίας, γι αυτό ο ιερέας πρέπει να ρίξει πάνω από τον τάφο λίγο βραστό νερό και λίγο ξίδι. Μετά από αυτή την τελετή έχει γενικά παρατηρηθεί ότι το φάντασμα του θα περιπλανιέται, όπως πολλοί υποστηρίζουν, ενώ θα ακούγεται το κουδούνισμα των οστών που βρίσκονται στον τάφο.

Αυτή η ιδέα του βαμπίρ είναι φυσικά πολύ παλιά. Σχεδόν όλες οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και δεισιδαιμονίες έχουν διδάξει ότι οι πονηροί άνθρωποι δεν μπορούν να ξεκουραστούν μετά το θάνατο. Ο Όμηρος μας λέει ( οδύσσεια ii. 49) ότι οι σκιές στον Άδη είχαν την εντύπωση ότι με την πλήρωση τους με αίμα, θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη ζωή και κατά συνέπεια υποστηρίζουν το αίμα των προβάτων που έσφαζαν. Έτσι τώρα, ένα φτωχό φάντασμα ρουφάει το αίμα του σε σχέση με το κέρδος για τον εαυτό του, τη δύναμη. Ο τρόμος του βρικόλακα είναι ότι πάντα γρήγορα μειώνεται (η δύναμη του), και αμφιβάλλω αν ένας μόνο από τη νέα γενιά θα το πιστέψει. Αυτό δεν είναι το μόνο είδος  φαντασμάτων που έχουν στην Κίμωλο. Είναι ένα ηφαιστειακό νησί γεμάτο σπηλιές και παράξενα σημεία. Αυτά πάντα ενθουσιάζουν πέρα από τον έλεγχο, τη πίστη στο υπερφυσικό, κατά συνέπεια λοιπόν στην Κίμωλο και στη Μήλο όλα τα είδη των παλαιών δεισιδαιμονιών επιβιώνουν.

Αν χτίσεις ένα σπίτι θα σκοτώσουν μια κατσίκα και ένα πουλί με το αίμα των οποίων κάνουν τον θεμέλιο λίθο και γι αυτή την τελετή η εκκλησία έχει μια προσευχή. Εάν ένας φόνος έχει διαπραχθεί σε ένα σπίτι ή ένας άνθρωπος είναι θαμμένος τα μεσάνυχτα, οι σκιές τους που θα πέσουν θα βγαίνουν και θα τρομοκρατούν τους κατοίκους. Παίρνουν τον ιερέα στο σπίτι για να διαβάσει μια προσευχή για να διώξουν το δαίμονα. Με την ευκαιρία αυτή και πάλι η Εκκλησία είναι έτοιμη. Εάν αυτό δεν είναι επιτυχές τότε το σπίτι είναι έρημο και λίγο έξω από τα τείχη της Κιμώλου είναι αρκετά σπίτια, όπως μου είπαν, που είναι έρημα γι αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Στο λόφο πάνω από το Χωριό, κοντά σε μερικούς ανεμόμυλους υπάρχουν πολλές σπηλιές, όπου είναι οι νεράιδες, οι νεράιδες της Κιμώλου, όπως μας είπε η οικοδέσποινα μας και ασκούν τα καθήκοντα της μητρότητας, με μόνη τους επιθυμία να γεννούν αγόρια, όπως φαίνεται από τη δήλωσή της στην μετέπειτα ιστορία.

Μια μέρα η νεράιδα της σπηλιάς περίμενε τοκετό και απέστειλε, σύμφωνα με την τακτική της στην Κα Gamp της Κιμώλου να την παρακολουθήσει, λέγοντας της '' Αν είναι αγόρι θα είσαι ευτυχισμένη, αλλά αν είναι κορίτσι θα σε σκίσω σε τέσσερα κομμάτια και θα σε κρεμάσω σε αυτή τη σπηλιά''. Έξυπνη η Κα Gamp που ήταν αποφασισμένη να ζήσει, όταν της πήγε ένα κορίτσι τυλιγμένο σφιχτά την έκανε να πιστέψει ότι είναι αγόρι και πήγε σπίτι της. Οκτώ μέρες μετά ξετύλιξε το παιδί και ήταν οικτρά απογοητευμένη. Έτσι, η νεράιδα πήγε και χτύπησε την πόρτα της Κας Gamp. Και πάλι ήταν πολύ πονηρή, γιατί ήξερε τον κανόνα, ότι αν απαντήσει σε μια νεράιδα στο πρώτο παιδί, τρελαίνεται. Έτσι, το ξόρκι των νεράιδων χάθηκε και δεν μπορούσαν να την πειράξουν. Στην πραγματικότητα, η οικοδέσποινα μας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έτσι είναι ζωντανή σήμερα και μπορεί να μας αφηγηθεί την ιστορία.(...)

Το πρωί μετά την άφιξη μας, οι κυρίες της Κιμώλου ήταν πολύ απασχολημένες, γιατί ήταν η μέρα της Αγίας Αικατερίνης. Θέλαμε να πάμε από τους πρώτους στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, στην οποία είναι όλα διακοσμημένα με πράσινα κλαδιά, μυρτιές και λουλούδια, κυκλάμινα, βασιλικό κ.λ.π. Από εκεί πήγαμε στο Μητροπολιτικό ναό. Είναι λίγο έξω από την πόλη, ο οποίος έχει χτιστεί πρόσφατα με την κοινή δράση και συνεργασία των ανδρών και γυναικών του τόπου, οι οποίοι πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους δωρεάν.

Οι γυναίκες έφεραν μαζί όλα τα υλικά, προετοίμασαν το κονίαμα και έκανα ότι μπορούσαν, αφήνοντας τους άντρες να καθίσουν μαζί. Οι Κιμωλιάτες είναι μια πολύ ευσεβής φυλή. Πώς δικαίως περιμένουν να φιλήσουν την ασημένια εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας! Και τι πολλά χρήματα έπαιρνε ο ιερέας, ο οποίος στεκόταν στην πόρτα και έδινε ένα κομμάτι ψωμιού, το αντίδωρο όπως λέγεται! και τον ιερό σταυρό του ιερού ελαίου σε κάθε έναν που περνούσε και έπαιρνε ως αντάλλαγμα το χρήμα. Αυτό το σύστημα του δώρου είναι μεγάλο εμπόριο στην Ελλάδα. Αν δώσεις σε μια Ελληνίδα ένα δώρο ασήμαντο για το συρτάρι της, θα σκέφτεται να σου φέρει κάτι ισοδύναμο με το δώρο σου>>.

Συνεχίζεται...

Κίμωλος 9/1884 από τον James Th. Bent (Μέρος 1ο)

 Γκραβούρα άγνωστης χρονολογίας. Φαίνεται ο Αϊ Φτάθης και η Κίμωλος. Πιθανόν στο βάθος φαίνεται και το κάστρο της Κιμώλου. (βλ. εικόνα)

Αυτό το νησί αποτέλεσε έκπληξη μετά το τελευταίο. Αντί για τις εύφορες κοιλάδες, τους πλούσιους κήπους, τα λουλούδια και επενδυμένους λόφους της Σίφνου, ήμαστε τώρα σε ένα χαμηλό, γυμνό νησί που βρίσκεται σε ηφαιστειακό σχηματισμό. Οι ραβδώσεις του πράσινου, κόκκινου και κίτρινου χρώματος στους βράχους, λες και έχουν βγει από μία από τις χοάνες του Ηφαίστου, δίνουν μια περίεργη, παράξενη πτυχή για κάθε πράγμα. Το χώμα είναι καφέ και λεπτό και δεν έχει ένα δέντρο για να δεις. Εμείς αποβιβαστήκαμε σε ένα μικρό λιμάνι που ονομάζεται ''Πράσινο'' (ενδεχομένως να εννοεί τα Πράσα), από τα βράχια που την περιβάλλουν.

Περπατήσαμε σε ένα μικρό δρόμο και όλα έγιναν κόκκινα και στη συνέχεια πήγαμε λίγο πιο πέρα και κάθε τι έγινε λευκό. Τώρα είμαστε σε ένα λατομείο από ένα είδος λευκών πωρόλιθων, εύκολο να κοπεί και πολύ βραβευμένο για χτίσιμο, για να σκληρύνει με το χρόνο. Είναι η παλιά <<terra Kimolia>> (Κιμώλια γη), από τον οποίο οι αρχαίοι έκαναν τη γη πληρέστερη.

Κοντά στο σημείο αυτό έχουν βρεθεί ποσότητες αρχαίων αγγείων και εργαλείων, ακόμη και η μικρή βιομηχανία του τόπου, είναι σε αυτό το λατομείο. Τα καϊκια κάτω από το Πράσινο λιμάνι μεταφέρουν αυτή την πέτρα, η οποία λαμβάνεται στην Αθήνα για οικοδομικούς σκοπούς.

Ο καπετάν Γιώργης δεν μας αντιμετώπισε καλά, γιατί είχαμε κουβαλήσει τη τσάντα και τις αποσκευές, σε απόσταση αρκετής ώρας από την πόλη περπατώντας, όπου δεν υπάρχουν ζώα όπως θα έπρεπε να είχαμε, λέγοντας ότι το χειμώνα το λιμάνι κοντά στην πόλη ήταν επικίνδυνο, δήλωση που βρήκαμε να μην είναι ακριβώς αλήθεια. Αλλά το Πράσινο λιμάνι ήταν πολύ βολικό για την επιστροφή του στη Σέριφο, ως εκ τούτου και η επιθυμία του να μας αφήσει εκεί. Ήταν ένας γνήσιος απόγονος των ένδοξων προγόνων του. Graca mercari fide, είναι όπως εφαρμόζεται σήμερα, όπως ήταν στους ρωμαϊκούς χρόνους και επιπλέον η αμαρτία του ψεύδους δεν είναι μία από τις αμαρτίες που ανταποκρίνεται στην αποδοκιμασία της Ανατολικής Εκκλησίας.

Δεν υπάρχουν μουλάρια στην Κίμωλο, μόνο άθλια γαϊδουράκια που δεν είναι πολύ μεγαλύτερα από τα σκυλιά της Νέας Γης. Σε ένα από αυτά η Κυρά Λεμονιά επέστρεφε από τα χωράφια της και μας προσπέρασε. Ήταν αρκετά μεγάλη και επέμεινε σε εμάς να γίνει χρήση των ζώων της. Έπειτα, συναντήσαμε μια πομπή να έρχεται για μας από την πόλη. 

Τα γαϊδουράκια είναι μικρά στην Κίμωλο και οι σέλες είναι μεγάλες και ικανές να ταλαντευτούν δυσάρεστα. Επομένως, θα έπρεπε να κάθεσαι πλάγια και να κλίνεις προς τα πίσω. Είναι μια αίσθηση που φρόντισα να δοκιμάσω μόνο μία φορά. Έτσι στην Κίμωλο προτίμησα να περπατήσω.

Είχε σκοτεινιάσει αρκετά από τη στιγμή που φτάσαμε στην μοναχική πόλη του νησιού. Είναι μια περιτοιχισμένη πόλη ( που λένε), όπως και πολλές πόλεις άλλων νησιών. Οι πλάτες των σπιτιών σχηματίζουν όλες ένα τείχος που εγγράφεται από την πύλη στα δύο άκρα. Οι δρόμοι έχουν ως συνήθως τη μορφή λωρίδας, είναι βρώμικοι όπως και τα σπίτια που είναι από το περπάτημα στους δρόμους. Κάτω από την ύπαρξη (κατοικία), η αποθήκη και το χοιροστάσιο. Στους δρόμους υπάρχουν πλατφόρμες, όπου κάθονται και γίνονται όλα τα κουτσομπολιά της Κιμώλου (...)

Το κατάλυμα μας στην Κίμωλο δεν ήταν πολύ μεγάλο. Το σπίτι είχε μόνο δύο δωμάτια: μια αίθουσα υποδοχής και ένα υπνοδωμάτιο. Το βράδυ είχαμε πλήθος επισκεπτών, ο ιερέας, ο διδάσκαλος και ο έπαρχος της Μήλου, ο οποίος έτυχε να είναι στο νησί για μία επίσκεψη. Άντρες και γυναίκες της κατώτερης τάξης γιόρτασαν με τα μάτια τους πάνω μας από μακρυά, δηλαδή από το τέλος του άλλου δωματίου, περίπου δεκαπέντε πόδια μακρυά (5 μέτρα).

(...)
Η μικρή λάμπα πετρελαίου έκαιγε όλη τη νύχτα εμπρός από το σκευοφυλάκιο του νοικοκυριού. Η γωνιά είναι γεμάτη ιερές εικόνες, είναι μια μεγάλη ενόχληση. Κάποιες παλιές ξύλινες εικόνες έχουν φθαρεί με το φιλί, μερικές νέες φανταχτερές από το Άγιο Όρος σε επιχρυσωμένα πλαίσια, τα στέφανα του γάμου, μερικές θρησκευτικές εικόνες από τη Ρωσία και το ξεδιάντροπο θυμιατήρι, στο οποίο το Σάββατο καίγεται το λιβάνι για να αγιάσει το σπίτι. Αλλά τη νύχτα, όταν η λάμπα καίει με τρεμάμενο φως σε αυτό το ιερό της οικογένειας, είναι δυσάρεστο, ειδικά όταν οι ακτίνες πέφτουν στην εικόνα του Αγίου Μιχαήλ ή σε κάποια άλλη φρικτή εικόνα ενός Αγίου ο οποίος έχει υποστεί αμέτρητα βασανιστήρια.

Κάθε ιδιοκτήτης έχει <<το όνομα του Αγίου>> μέσα στο σύνολο των εικόνων με βάση τον οποίο γιορτάζει.
Την επόμενη μέρα βρήκαμε την οικοδέσποινα μας και άλλες κυρίες της Κιμώλου πρόθυμες να έρθουν πολύ πριν ντυθούμε. Είναι υπερβολικά πρωτόγονες στους τρόπους τους, με λίγη σεμνότητα και την προφανή επιθυμία να είναι φιλόξενες. Είναι πολύ επικοινωνιακές όσον αφορά τα έθιμα και τις πεποιθήσεις τους και ποτέ δεν έχω συναντήσει τίποτα πιο γελοίο από τις δεισιδαιμονίες.

Συνεχίζεται...

Μια αναφορά του 1778 για τη ζωή στην Κίμωλο...

(Παραδοσιακή ενδυμασία Κιμώλου 1778)

Α. ΒΙΖΑΝΙ  ΚΙΜΩΛΟΣ

Το 1793 κυκλοφόρησε στο Λονδίνο ένα εικονογραφημένο χρονικό περιηγήσεων στην Ελλάδα που πραγματοποιήθηκαν από τον Μάιο του 1788 ως τον Φεβρουάριο του 1789. Συγγραφέας του αξιόλογου αυτού οδοιπορικού φέρεται ένας ανώνυμος <<Ιταλός τζέντλεμαν>>. Στον τίτλο, ωστόσο, προβάλλεται ο Άγγλος ζωγράφος και αρχιτέκτονας JAMES STUART, γνωστός από τις εργασίες (μαζί με τον συνάδελφο του REVETT) αποτυπώσεων αρχαίων αθηναϊκών μνημείων.

Δημιουργείται έτσι το ερώτημα: ποιος ήταν ο πραγματικός συγγραφέας του χρονικού; Μήπως ο JAMES STUART; Αλλά ο Άγγλος καλλιτέχνης και αρχαιολόγος είχε πεθάνει στις αρχές του 1788, πριν ακόμα πραγματοποιηθεί το επίμαχο ταξίδι στην Ελλάδα.

Ο Άγγλος αρχαιολόγος JAMES MORTON PATON υποστηρίζει ότι ο ανώνυμος συγγραφέας είναι ο Ιταλός ALESSANDRO BISANI.

Στο βιβλίο υπάρχουν μόνο πέντε χαλκογραφίες του STUART από την Αθήνα κι οπωσδήποτε αυτές οι εικόνες δεν ήταν αρκετές να του εξασφαλίσουν την πατρότητα του έργου. Φαίνεται ότι η προβολή του ονόματος του JAMES STUART έγινε από τον εκδότη αποκλειστικά για κυκλοφοριακούς λόγους. Η αιτία που υπαγόρευσε την αποσιώπηση του ονόματος του ALESSANDRO BISANI παραμένει άγνωστη.

Γεγονός πάντως είναι πως ο Ιταλός περιηγητής, ευσυνείδητος, απροκατάληπτος, κάτι ολότελα ασυνήθιστο για καθολικό, ενημερωμένος και προικισμένος με ερευνητικό πνεύμα, έδωσε ένα λαμπρό ταξιδιωτικό κείμενο. Μερικές παρατηρήσεις του μάλιστα πάνω σε καίρια προβλήματα του τότε Ελληνισμού είναι πολυσήμαντες.

Η περιήγηση στον Ελληνικό χώρο αρχίζει από την Κίμωλο, πολυσύχναστη σκάλα στις Κυκλάδες σ΄ολόκληρο τον ΙΗ' αιώνα, όπου ο ανώνυμος περιηγητής και οι συνταξιδιώτες του έφθασαν τέλη Μαίου 1788.

Όλοι οι κάτοικοι του νησιού έσπευσαν στην κατοικία του προεστού όπου είχαν καταλύσει οι ξένοι <<για να τους δουν και να μάθουν νέα>>. Ο σπιτονοικοκύρης πρόσφερε στους επισκέπτες γάλα, (το μόνο που παράγει το νησί), χωρίς να δεχθή χρήματα.

<<Η διακόσμηση του σπιτιού προσαρμοσμένη στην αισθητική και στις συνήθειες του τόπου, ήταν όλη όλη κάτι μικρά επιχρυσωμένα κανάτια από κιμωλία γη και εικόνες αγίων>>.

Πρόσεξε ότι όλοι οι νησιώτες άκουγαν τον προεστό με μεγάλη προσοχή. <<Με τα άσπρα γένια του, το επιβλητικό και μεγαλόπρεπο ύφος και κυρίως την ηλικία και την υποδειγματική αρετή του, έχει εξασφαλίσει  την εμπιστοσύνη των συμπατριωτών του. Είμαι βέβαιος πώς στην Ελλάδα ανακουφίζεται κανείς από τα βάσανα των γερατειών με το σεβασμό, την υπακοή και την καλοσύνη που συναντά σ' όλους τους νέους>>. Οι κάτοικοι της Κιμώλου ήταν όλοι ναυτικοί και οι περισσότεροι από αυτούς άριστοι πιλότοι. Μιλούσαν ιταλικά, γαλλικά, ακόμα και αγγλικά. Οι γυναίκες έπλεκαν κάλτσες μπαμπακερές που αποτελούν βασικό έσοδο για το πάμπτωχο νησί.

Στους περισσότερους από τους ξένους, που ταξίδεψαν στην Κίμωλο προκαλούσε εντύπωση η ζωηρή κοινωνικότητα των γυναικών. Έτσι πολλοί επηρεασμένοι από τις παλαιότερες περιπέτειες του νησιού, που είχε μεταβληθεί σε καταφύγιο των πειρατών κατά τους χειμερινούς μήνες, μιλούσαν για ανηθικότητα. Η ίδια πλάνη και οι ίδιες παρεξηγήσεις είχαν δημιουργηθεί και κατά τον ΙΖ' αιώνα στους ταξιδιώτες που έβλεπαν την ελευθερία των γυναικών της Χίου. Ο Ιταλός περιηγητής έχει την ικανότητα να ανακαλύψει τα αίτια της πρόθυμης επικοινωνίας των γυναικών της Κιμώλου με τους ξένους, κάτι αδιανόητο για τους πληθυσμούς των άλλων νησιωτικών και ηπειρωτικών ελληνικών περιοχών.

<<Η φυσική τους ζωηράδα, μαζί με την επιθυμία να διαθέσουν τα χειροτεχνήματα τους, έχουν δημιουργήσει τόση οικειότητα με τους ξένους, ώστε πολλές από αυτές μας έπιαναν από το μπράτσο και μας οδηγούσαν στα σπίτια τους. Αυτή η συμπεριφορά καλλιέργησε την εντύπωση ότι οι γυναίκες της Κιμώλου δεν είναι ενάρετες>>. Στην πραγματικότητα προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να εξασφαλίσουν την πώληση των προϊόντων τους που αποτελούσαν την μοναδική ελπίδα για επιβίωση στο ολότελα άγονο νησί τους.

Δεν είναι ούτε όμορφες ούτε άσχημες, παρατηρεί ο συγγραφέας του χρονικού. << Έχουν πλούσιο στήθος και πολύ παχιά πόδια. Γι' αυτά τα χοντρά πόδια τους καμαρώνουν ιδιαίτερα και κάνουν ότι μπορούν (φορώντας κυρίως πολλά ζευγάρια κάλτσες) για να αυξήσουν τον όγκο τους. Η φορεσιά τους είναι περίεργη. Πάνω στο πουκάμισο που κουμπώνει κάτω από το στήθος και φθάνει λίγο κάτω από τα γόνατα, φορούν ένα χρυσοκέντητο ζιπούνι με κόκκινη μπορντούρα που περιβάλλει το στήθος χωρίς να εμποδίζει την προβολή του. Ένα μαντήλι στερεωμένο στο κεφάλι κυματίζει πίσω. Φοράνε άσπρες κάλτσες, μικρά υποδήματα και κεφαλοδέσια κάθε λογής>>.

Όλα τα παιδιά του χωριού ζητούσαν από τους ξένους <<ένα παρά>>. Οι κάτοικοι ζούσαν σε εξαθλίωση. Ωστόσο, παρατηρεί ο περιηγητής, τα εγκλήματα είναι σπάνια στο νησί.

Κάμε και συ να 'χεις...

<< Ρώτησα πολλούς Κυκλαδίτες ναυτικούς για την ικανότητα των Κιμωλιατών καραβοκυραίων και ναυτικών και όλοι βγάλανε το καπέλο. Τους παραδέχτηκαν και τους αναγνώρισαν. Εμείς θα βρεθούμε πάλι ασκητές χειμερινοί στο μικρό λιμάνι του Αη- Μηνά, αλλά σε μια άλλη εποχή. Τότε που μπαινοβγαίναν τα πανάδικα καϊκια, μ' όλη την επιδεξιότητα και την σβερτοσύνη. Γι' αυτό αν δε βαρυγκομάς κι έχεις την καλή διάθεση, μπορείς ν' ακούσεις και να πληροφορηθείς πολλά, απ' τη ζωή και τα έργα εκείνου του παραγνωρισμένου ναυτόκοσμου.

Μια φορά λοιπόν κάποιος Κιμωλιάτης καραβοκύρης είχε <<καργάρει>> (μπατάρει) το καϊκι του μες στη θάλασσα με σκοπό να το <<παλαμίσει>>. Δηλαδή, να το καθαρίσει από κάτω και να το λιπάνει προσεχτικά. Το ξεσαβούρωτο καϊκι - λένε οι ναυτικοί - μοιάζει πάντα σαν το λαούτο! Το γέρνεις και το πασπατεύεις όπου θες, βάρδα να μη σου τουμπάρει απότομα! Έτσι γίνεται και με το πλεούμενο. Το γέρνεις μέχρι να φανερωθεί η καρένα του, κάνεις τη δουλειά σου και γλυτώνεις τη φασαρία να το τραβάς ανήμπορος στη στεριά.

Αφού λοιπόν το ξέπλυνε αρχικά, άρχισε να το καλαφατίζει κανονικά: Να φράζει δηλαδή τους αρμούς του ξύλου, με το <<καλαφατικό>>. Αυτό το εργαλείο ήταν ένα μονό ή διπλό ατσάλινο κοπίδι που το χτυπούσε με τη <<ματσόλα>> (ξύλινο πλατύ σφυρί), για να σπρώχνει όσο πιο βαθιά χωρούσε μέσα στους αρμούς, το ποτισμένο με κατράμι κλώστινο στουπί.

Έτσι γινόταν το καλαφάτισμα. Και μ' αυτές τις προετοιμασίες θα προχωρούσε τώρα ο καπετάνιος, στη δεύτερη και απαραίτητη φάση των εργασιών του, δηλαδή στο παλάμισμα. Για να παλαμίσει όμως τα πλευρά του έπρεπε να 'χει φτιάξει το υλικό και να διαθέτει το ειδικό εργαλείο.

Το προφυλαχτικό αυτό υλικό - δηλαδή την <<απαλάμη>> - παρασκεύαζαν μονάχοι τους οι καραβοκύρηδες! Ήταν ένα λίπος που το βγάζανε από την εξωτερική επιφάνεια των νεφρών του μοσχαριού. Το χτυπούσαν με χοντρό αλάτι πάνω στα γκρεμνά και όταν διαμορφωνόταν σε μια συμπαγή μάζα σαν μπάλα, τη φύλαγαν και τη χρησιμοποιούσαν όταν την ήθελαν. Πριν από τη χρήση ζεσταίναν πάντα την απαλάμη. Μετά ρίχναν και <<τερματίνη>> (κομμάτια σαν πίσσα κόκκινη) για να πήζει. Κι άλλες φορές πάλι την ανακάτευαν με <<κοκκινάβαρη>> (κόκκινη ώχρα) έτσι που να δίνουν και χρωματισμό στο παλάμισμα!

Μέχρι εδώ λοιπόν πήγαιναν μια χαρά! Μα την τελευταία ώρα που χρειάστηκε να παλαμίσει το καϊκι του, δεν βρήκε πουθενά τη <<μαλακταριά>>: Μακρύ ξύλινο κοντάρι περίπου σαν το σκουπόξυλο, που με μια πιθαμή αρνίσια προβιά με φουντωτό μαλλί δεμένο στην άκρη, θα μάζευε το υλικό και θ' άλειφε τα πλευρά. Τότε μεσ' στην παραζάλη του, θυμήθηκε κάποιο συμπατριώτη του νοικοκύρη. Το 'βαλε στα πόδια και έτρεξε να δανειστεί τη μαλακταριά του. Ευτυχώς τον πρόλαβε και ζήτησε γεμάτος αγωνία αυτό που του 'λειπε. Εκείνος τότε χωρίς βιασύνη και άρνηση του απάντησε ειρωνικά:

- Κοίτα να δεις πόσες έχω... Μια - δυο - τρεις!
- Μωρέ δόσ' μου μια, να παλαμίσω το σκαφίδι μου, κι άσε τα μετρήματα κατά μέρος. Ήρθε όμως η σωσίβιος λέμβος σαν τον κεραυνό. - Δεν σου δίνω ούτε μια του 'πε. Γλάρωσε τα μάτια του ο κακόμοιρος και τον κοίταξε με μια περίεργη απορία.

- Μωρέ ήντα 'ναι τούτα που μου λες συνάδελφε;
- <<Κάμε και συ να 'χεις>>! του επανέλαβε απειλητικά ο κάτοχος των τριών κρεμασμένων μαλακταριών. Όχι γιατί ήταν κακιασμένος, αλλά γιατί το 'ξερε, και ήταν κατάλληλη η ευκαιρία να τον διδάξει κάτι. Πως ό,τι έχεις ανάγκη για μια δουλειά, πρέπει να το συγκεντρώνεις νωρίτερα και όχι να ψάχνεις να το βρεις τελευταία ώρα. - Κάμε και συ να 'χεις... - Κάμε και συ να 'χεις...

Μονολογούσε τώρα κι έτρεχε με τη μαλακταριά στα χέρια, μπας και προλάβει διαλυμένη και ζεστή ακόμα, την <<απαλάμη>> του. Κι όσο άλειφε όλο κι επαναλάμβανε την απόκριση του συναδέλφου του, που τον έκαψε. <<Κάμε και συ να 'χεις>>! Μια ακόμη παροιμιώδης φρασεολογία των Κιμωλιάτικων αναγνωσμάτων, που βγήκε μέσα απ' τις αγωνίες, τις συναλλαγές, το διάλογο, αλλά και τη βαθιά φιλοσοφία των παλιών ανθρώπων του μόχθου και της αρμύρας.>>

Πηγή: <<Κιμωλιακών Παροιμιών το Ανάγνωσμα>> του Αντωνίου Γ. Τρούλλου.

Αγάντα Μπάτη - Μπότη μου...

<<Η Κίμωλος είχε πάντα καταξιωμένους ναυτικούς και καραβοκύρηδες. Ξεχωριστά οι << πανάδες>> όσοι ταξίδευαν με πανιά, ήταν ξακουστοί και έμπειροι στη δουλειά τους.

Γι' αυτό και τα ξενικά ιστιοφόρα, τους χρησιμοποιούσαν για πλοηγούς στα δύσκολα περάσματα των Αιγαιοπελαγίτικων καναλιών.

Η ζωή τους συνδεόταν με τις χαρές και λύπες της θάλασσας. Πριν ακόμα τα καϊκια του <<Σάρδη>> και του <<Καντσού>> γίνουν μηχανοκίνητα, όλα τ΄άλλα άνοιγαν στο πέλαγος με πανιά.

Αν μπορούσε να ξανασμίξει κανείς με κείνους τους θαλασσόλυκους; Αν κατόρθωνε να συνταξιδέψει με τα πληρώματά τους; Να δοκιμάσει τις αγωνίες τους, να θαυμάσει την αντοχή τους, να καταγράψει τις προσταγές και τις συμβουλές, θάχε πολλά να πει και να μεταφέρει σ' αυτή τη στήλη: Ανέκδοτα και παροιμίες- ναυτικά κελεύσματα και κουβεντολόι σε ναυτική διάλεκτο. Ευκαιρία λοιπόν να ερευνήσουμε όσους απόμειναν και να παρουσιάσουμε με σεβασμό και αγάπη ότι μπορεί να διασωθεί απ' την λαογραφία του ναυτόκοσμου της Κιμώλου.

Έτσι ο Ανδρέας Σαραμάσκος μας διηγείται:

Είχε ένα Μανιάτικο σκαρί τύπου << Μπότση>>, κάποιος καπετάνιος από την Κίμωλο που ο καημός του και το μεράκι του ήταν πώς θα ξεπερνούσε τα ιστιοφόρα των συμπατριωτών του, όταν ταξίδευε. Βέβαια ήταν κι αυτό μια παλικαριά! Να ξεκινάς την ίδια ώρα μ' ένα πλεούμενο και να φουντάρεις πρώτος στον Πειραιά ή στην Ψάθη. Ότι ακριβώς γινόταν κάποτε με το <<Ιόνιο>> και το <<Κίμωλος>>.

Όμως μερικές φορές φαίνεται πως την πάθαινε σαν συναγωνιζόταν με το γοργόφτερο σκαρί του << Μαρσάγγελου>>. Γι' αυτό πάνω στα σκαμπανεβάσματα και κονταροχτυπήματα του αγέρα, τον άκουγαν που παρακαλούσε και υποσχόταν συνέχεια:

<<Αγάντα Μπάτη - Μπότη μου = ( νοτιά μου και καϊκι μου)

και μην 'πομένεις πίσω

κι αν πιάσεις το <<Μαρσάγγελο>>

θε να σε χρωματίσω>>.

- Ο Καπετά - Δημήτρης ο Καναβάρης δούλεψε κι αυτός σκληρά κι ασταμάτητα με τη θάλασσα. Αυτός μάλιστα κατάφερε και όριζε δυο καϊκια. Το πρώτο τ' ονόμαζε <<Άρης>> και το δεύτερο <<Άρενα>>! Μα το πιο σπουδαίο ήταν, πως σαν τραβήχτηκε απ' τη θάλασσα, όταν ο μόχθος κι' η αρμύρα αυλάκωσαν με βαθιές ρυτίδες το πρόσωπό του απώλεσε και το γλυκό του φως. Έτσι όποτε κι αν γύριζαν τα καϊκια του στο νησί τα πρόσμενε με μια κρυφή λαχτάρα στην άκρη του λιμανιού. Κι' ενώ έπαιρνε είδηση την παρουσία τους, δεν είχε την εικόνα τους μπρος στα μάτια του, για να τα συνοπάρει με τ' όνομά τους. Όταν λοιπόν τύχαινε να φανεί ένα απ' τα δυο στη μπούκα του λιμανιού, ρωτούσαν μερικοί νησιώτες τον Καπετάνιο:

- Μήπως είν΄ο <<Άρης>>; Κι εκείνος τότε τους έδινε την απόκριση: - Αν είν' ο <<Άρης>> θα είναι μέσα ο Καπετάν - Δημήτρης ο Καναβάρης. Κι όταν πάλι τον ξαναρώταγαν: - Μήπως είν' η <<Άρενα>>; Τους απαντούσε περίχαρος: - Αν είν' η <<Άρενα>> θα είναι μέσα η Καπετάν- Δημήτρενα η Καναβάρενα.

Να θυμηθούμε λίγο τη θλιβερή ιστορία από το τέλος του θρυλικού Ιάσονα, που όταν πια δεν έβλεπε την <<Αργώ>> προτίμησε να φτάσει μέχρι τη Κόρινθο, για ν' αντικρύζει το σκελετό της και να τελειώσει μ' ένα χτύπημα απ' το μαδέρι της, τη ζωή του, ή να μεταφέρουμε τις τελευταίες πεθυμιές κάθε απόμαχου καραβοκύρη και ναυτικού που νοσταλγεί πάνω σ' ένα καράβι να κάνει το ταξίδι του για τον Άδη;

<<Ας ήμουνα στη θάλασσα σ' ένα καράβι απάνω,

ας μ' έβρεχε το κύμα της κι ύστερα ας πεθάνω>>.

Υ.Γ.: Αφιερωμένο σ' όλους τους Κιμουλιάτες ναυτικούς, που άλλοι μεταφορικά και άλλοι κυριολεκτικά έδωσαν τη ζωή τους στη θάλασσα...

Πηγή: <<Κιμωλιακών Παροιμιών το Ανάγνωσμα>> του Αντωνίου Γ. Τρούλλου.